Στην διεθνή σιδηροδρομική μεταφορά εμπορευμάτων (φορτίων) εφαρμόζεται η από 9.5.1980 Σύμβαση της Βέρνης για τις διεθνείς σιδηροδρομικές μεταφορές εμπορευμάτων (COTIF-CIM), που κυρώθηκε με το Ν 1593/1986.

ΕΥΘΥΝΗ ΣΙΔΗΡΟΔΡΟΜΩΝ   

Η διεθνής σύμβαση της Βέρνης εφαρμόζεται στις διεθνείς σιδηροδρομικές μεταφορές εμπορευμάτων. Θεσπίζεται συλλογική ευθύνη για την εκτέλεση της μεταφοράς, τόσο του σιδηροδρόμου, ο οποίος αποδέχεται το εμπόρευμα προς μεταφορά μαζί με τη φορτωτική, όσο και καθ ενός από τους κατά σειρά επόμενους σιδηροδρόμους, με μόνο το γεγονός της παραλαβής του εμπορεύματος, μαζί με τη φορτωτική και της συμμετοχής του στη σύμβαση μεταφοράς, σύμφωνα με τους όρους της φορτωτικής. Η ευθύνη του σιδηροδρόμου δεν περιορίζεται μόνο στην περίπτωση που η φόρτωση γίνεται από τον σιδηρόδρομο, αλλά ισχύει και στην περίπτωση που η φόρτωση του εμπορεύματος γίνεται από τον αποστολέα. Ο σιδηρόδρομος ευθύνεται για τη ζημία, που προκύπτει από ολική, η μερική, απώλεια του εμπορεύματος και για βλάβη, που υφίσταται κατά το χρονικό διάστημα από την παραλαβή για μεταφορά μέχρι την παράδοση.

Η ΦΟΡΩΤΙΚΗ

Για κάθε αποστολή συντάσσεται μία φορτωτική, που αναφέρει τον αποστολέα, τον παραλήπτη και το σταθμό προορισμού. Αφορά στο φορτίο ενός μόνο βαγονιού. Η φορτωτική δεν είναι συστατικό έγγραφο της σύμβασης μεταφοράς, αλλά μόνο αποδεικτικό μέσο των σχέσεων μεταξύ των εμπλεκομένων στη μεταφορά μερών, ώστε, ατελής εγγραφή στη φορτωτική, σχετική με τη μεταφορά εμπορευμάτων δεν αποκλείει την απόδειξη αυτής με άλλα αποδεικτικά μέσα.

Μετά τη θέση της σφραγίδας επί της φορτωτικής, η φορτωτική χρησιμεύει σαν απόδειξη της σύναψης και του περιεχομένου της σύμβασης μεταφοράς.

Παρά ταύτα, όσον αφορά τα εμπορεύματα, των οποίων η φόρτωση απόκειται στον αποστολέα, οι εγγραφές που έγιναν στη φορτωτική σχετικά με τον όγκο του εμπορεύματος, ή τον αριθμό των δεμάτων, δεν παρέχουν απόδειξη εναντίον του σιδηροδρόμου, παρά μόνο αν ο σιδηρόδρομος επαλήθευσε τον όγκο αυτό, ή τον αριθμό αυτό, και βεβαίωσε τούτο πάνω στη φορτωτική. Αν συντρέχει περίπτωση, οι εγγραφές αυτές μπορούν να αποδειχθούν και με άλλα μέσα. 

ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΕΥΘΥΝΗΣ ΣΙΔΗΡΟΔΡΟΜΟΥ  

Ο σιδηρόδρομος απαλλάσσεται από την ευθύνη, όταν η ζημία (δηλαδή η απώλεια, ή, η βλάβη) προήλθε, α) Από πταίσμα του δικαιούχου. β) Από εντολή του δικαιούχου, χωρίς να προκύψει πταίσμα του σιδηροδρόμου. γ) Από ελάττωμα του ιδίου του εμπορεύματος (εσωτερική αλλοίωση, φύρα, κλπ). δ) Από περιστατικά που ο σιδηρόδρομος δεν μπορούσε να υπερνικήσει και τις συνέπειες των οποίων δεν μπορούσε να αποφύγει.

ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΕΥΘΥΝΗΣ ΣΙΔΗΡΟΔΡΟΜΟΥ ΛΟΓΩ ΕΙΔΙΚΩΝ ΚΙΝΔΥΝΩΝ

Ο σιδηρόδρομος, περαιτέρω, απαλλάσσεται από την ευθύνη, όταν η ζημία (απώλεια, ή, βλάβη) προήλθε από τους παρακάτω ειδικούς κινδύνους. α) μεταφορά σε ανοικτό βαγόνι, που προέκυψε κατόπιν συμφωνίας με τον αποστολέα και περιγράφεται στην φορτωτική. β) έλλειψη, ή ελαττωματικότητα της συσκευασίας για εμπορεύματα, που υπόκεινται από την φύση τους σε απώλεια, η βλάβη, όταν δεν είναι συσκευασμένα, ή είναι συσκευασμένα με κακό τρόπο. γ) φόρτωση από τον αποστολέα, ή εκφόρτωση από τον παραλήπτη, σε συνάρτηση με την συναφθείσα συμφωνία. δ) ελαττωματική φόρτωση από τον αποστολέα, εφ όσον η φόρτωση έγινε κατόπιν των μνημονευομένων στη φορτωτική συμφωνιών μεταξύ αυτού και του σιδηροδρόμου. ε) εκτέλεση από τον αποστολέα, τον παραλήπτη, ή από εντολοδόχο, των τελωνειακών και λοιπών διοικητικών διατυπώσεων. στ) από την φύση των εμπορευμάτων, που υπόκεινται από ενυπάρχοντα αίτια, σε ολική, ή μερική, απώλεια, ή βλάβη, κυρίως από σπάσιμο, σκούριασμα, εσωτερική ξαφνική αλλοίωση, στέγνωμα και σκόρπισμα. ζ) από ανώμαλη, ή ανακριβή, ή ατελή, κατονομασία αντικειμένων, που αποκλείονται της μεταφοράς, ή γίνονται δεκτά υπό όρους. η) μεταφορά ζώντων ζώων. θ) από έλλειψη συνοδείας του εμπορεύματος, αν έπρεπε κατόπιν συμφωνίας με τον σιδηρόδρομο, που περιγράφεται στην φορτωτική, το εμπόρευμα να συνοδεύεται.

ΠΡΟΥΠΟΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΤΟΥ ΣΙΔΗΡΟΔΡΟΜΟΥ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΥΘΥΝΗ

Για την απαλλαγή του σιδηροδρόμου από την ευθύνη, δεν αρκεί μόνο η απόδειξη από τον σιδηρόδρομο της συνδρομής κάποιου από τα παραπάνω περιστατικά, αλλά απαιτείται και η απόδειξη για το ότι η απώλεια, ή βλάβη, του εμπορεύματος έγινε στη συγκεκριμένη περίπτωση κάτω από συνθήκες, που θα ήταν δυνατόν να αποδοθούν στον επικαλούμενο κίνδυνο. Πρέπει, δηλαδή, να προκύπτει αιτιώδης συνάφεια μεταξύ του ειδικού κινδύνου και της ζημίας.

Προς τούτο δεν είναι απαραίτητο, να αποδείξει ο σιδηρόδρομος,  ποιο υπήρξε το συγκεκριμένο αίτιο της ζημίας, γιατί αν αποδείξει ότι η απώλεια, ή βλάβη, μπορούσαν να προκύψουν από έναν, ή περισσότερους, ειδικούς κινδύνους, τεκμαίρεται, ότι προήλθε από τον κίνδυνο αυτό.

Το τεκμήριο αυτό, είναι μαχητό και παρέχεται στον παραλήπτη των εμπορευμάτων η δυνατότητα, να αποδείξει ότι η ζημία δεν προήλθε ολικά, ή μερικά, από κίνδυνο, που επικαλέσθηκε ο σιδηρόδρομος.

Η ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥΧΟΥ

α)    Περίπτωση ολικής, ή μερικής, απώλειας του εμπορεύματος.

Η καταβλητέα αποζημίωση, σε περίπτωση ολικής ή μερικής απώλειας του εμπορεύματος, υπολογίζεται σύμφωνα με τη χρηματιστηριακή τιμή, και σε έλλειψη τέτοιας, σύμφωνα με την τρέχουσα τιμή της αγοράς, και σε έλλειψη της μιας, ή της άλλης, σύμφωνα με τη συνηθισμένη τιμή εμπορευμάτων, ίδιας φύσης και ποιότητας, την ημέρα και στον τόπο που έγινε δεκτό προς μεταφορά το εμπόρευμα. Η αποζημίωση δεν υπερβαίνει τις 17 λογιστικές μονάδες (SDR) ανά κιλό ελλείποντος μικτού βάρους, την ημέρα και στον τόπο καταβολής της αποζημίωσης. Η σιδηρόδρομος επιστρέφει το κόμιστρο, τα τελωνειακά δικαιώματα και ότι ποσό προκαταβλήθηκε για την μεταφορά του απολεσθέντος εμπορεύματος.

β)   Περίπτωση βλάβης του εμπορεύματος

Σε περίπτωση βλάβης ο σιδηρόδρομος υποχρεούται να καταβάλει αποζημίωση ισόποση προς την μείωση της αξίας του εμπορεύματος, σύμφωνα με τη συνηθισμένη τιμή εμπορευμάτων ίδιας φύσης και ποιότητας, την ημέρα και στον τόπο που διαπιστώθηκε η ζημία, δηλαδή στον τόπο προορισμού. 

Η αποζημίωση δεν μπορεί να υπερβεί, Σε βλάβη όλης της αποστολής, το ποσό που θα καταβάλετο σε περίπτωση ολικής απώλειας, Σε βλάβη τμήματος της αποστολής, το ποσό που θα καταβάλετο σε περίπτωση απώλειας του ζημιωθέντος τμήματος.

Ο σιδηρόδρομος επιστρέφει αναλογικά το κόμιστρο, τα τελωνειακά δικαιώματα και ότι ποσό προκαταβλήθηκε για την μεταφορά του απολεσθέντος εμπορεύματος.

γ)  Περίπτωση υπέρβασης προθεσμίας παράδοσης

Αν, η ζημία προήλθε χωρίς να υποστεί ζημία το εμπόρευμα, από την υπέρβαση της προθεσμίας παράδοσης, η αποζημίωση δεν μπορεί να υπερβεί το τριπλάσιο του κομίστρου.

Αν, από την υπέρβαση της προθεσμίας παράδοσης, προήλθε ολική απώλεια του εμπορεύματος, ο σιδηρόδρομος υποχρεούται να καταβάλει, ή την αποζημίωση για ολική απώλεια, ή αποζημίωση που δεν υπερβαίνει το τριπλάσιο του κομίστρου.  

Αν, από την υπέρβαση της προθεσμίας παράδοσης προήλθε μερική απώλεια του εμπορεύματος, ο σιδηρόδρομος υποχρεούται να καταβάλει μέχρι το τριπλάσιο του κομίστρου, που αναλογεί στο μη απωλεσθεν τμήμα της αποστολής.  

Αν ο σιδηρόδρομος έχει κάνει ειδική συμφωνία αποζημίωσης, συμφωνία που αποδεικνύεται από την φορτωτική, ή άλλο έγγραφο, ισχύει η συμφωνία.

δ) Περίπτωση δόλου, ή βαρείας αμέλειας

Όταν η απώλεια, ή βλάβη, ή η υπέρβαση της προθεσμίας παράδοσης, ή η μη εκτέλεση, ή ελλειπής εκτέλεση της μεταφοράς, γίνει από δόλο, ή βαρεία αμέλεια του σιδηροδρόμου, ο σιδηρόδρομος είναι υποχρεωμένος να αποζημιώσει τον δικαιούχο μέχρι την ζημία που αποδεικνύει.

Και για μεν τον δόλο απεριορίστως, για δε την βαρεία αμέλεια μέχρι του διπλασίου των παραπάνω ορίων.

ΕΙΔΙΚΟΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΣΤΗΝ ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΗ

Όταν ο σιδηρόδρομος παρέχει ιδιαίτερους όρους μεταφοράς με βάση ειδικά, ή εξαιρετικά τιμολόγια, που περιλαμβάνουν έκπτωση στο κόμιστρο, ο σιδηρόδρομος μπορεί να περιορίσει τις παραπάνω αποζημιώσεις, αρκεί ο περιορισμός να αναφέρεται στην φορτωτική, ή σε άλλο έγγραφο (τιμολόγιο).

Περίπτωση δήλωσης ιδιαίτερης αποζημίωσης

Σε περίπτωση που έχει δηλωθεί ιδιαίτερη αποζημίωση, ο δικαιούχος δικαιούται πέραν των ανωτέρω περιορισμών αποζημίωσης να αναζητήσει πρόσθετη αποζημίωση μέχρι του δηλωθέντος ποσού.

ΑΣΚΗΣΗ ΑΓΩΓΩΝ

Η σχετική αγωγή για αποζημίωση μπορεί να ασκηθεί, είτε κατά του σιδηροδρόμου αποστολής, είτε κατά του σιδηροδρόμου προορισμού, ή κατ εκείνου του σιδηροδρόμου στον οποίο προέκυψε το γενεσιουργό γεγονός της αγωγής. Ο σιδηρόδρομος προορισμού μπορεί να εναχθεί ακόμη και αν δεν παρέλαβε, ούτε το εμπόρευμα, ούτε τη φορτωτική.

Φορέας και νομιμοποιούμενος για την άσκηση της σχετικής αγωγής αποζημίωσης είναι ο αποστολέας, ή, ο παραλήπτης. Ο παραλήπτης νομιμοποιείται στην άσκηση της αγωγής από τη στιγμή που,  α) ανέλαβε τη φορτωτική και β) παρέλαβε το εμπόρευμα.

ΠΑΡΑΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΑΠΑΙΤΗΣΗΣ ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΗΣ

Η απαίτηση προς αποζημίωση παραγράφεται μετά ένα έτος. Κατά παρέκκλιση η παραγραφή είναι διετής, αν ζημία προέκυψε από δόλο, ή είναι περίπτωση απάτης. Αρχίζει από την ημέρα της παράδοσης του εμπορεύματος, ή σε περίπτωση ολικής απώλειας από τη  τριακοστή ημέρα που έπρεπε να παραδοθεί. Σε κάθε περίπτωση από την ημέρα που μπορεί να ασκηθεί το δικαίωμα.