Προσβολή της προσωπικότητας, δηλαδή της κοινωνικής αξίας του βλαπτόμενου, όπως η ηθική αξία, υπόληψη, ψυχική υγεία, ο συναισθηματικός κόσμος, οι οποίες αντικατοπτρίζονται στην αντίληψη και την εντύπωση που έχουν οι άλλοι για τον βλαπτόμενο, προκαλείται με οποιαδήποτε πράξη ή παράλειψη τρίτου, με την οποία διαταράσσεται η κατάσταση που υπάρχει σε μία ή περισσότερες εκδηλώσεις της σωματικής, ψυχικής, πνευματικής και κοινωνικής ατομικότητας του βλαπτόμενου κατά τη στιγμή της προσβολής. Προσβολή της προσωπικότητας μπορεί να προέλθει και από ποινικά κολάσιμη πράξη, όπως εξύβριση, απλή ή συκοφαντική δυσφήμηση, που προβλέπονται και τιμωρούνται από τις διατάξεις των άρθρων 361, 362 και 363 ΠΚ.

Α. Ειδικότερα, σύμφωνα με την διάταξη του άρθρου 361  ΠΚ,  όποιος προσβάλλει την τιμή άλλου με λόγο, ή με έργο, ή με οποιονδήποτε άλλο τρόπο, διαπράττει το έγκλημα της εξύβρισης, από δε τις διατάξεις των άρθρων 362 και 363 ΠΚ, όποιος, με οποιονδήποτε τρόπο, ενώπιον τρίτου, ισχυρίζεται ή διαδίδει για κάποιον άλλο γεγονός που μπορεί να βλάψει την τιμή ή την υπόληψή του, διαπράττει το έγκλημα της δυσφήμησης, και αν το γεγονός αυτά είναι ψευδές και ο υπαίτιος γνώριζε ότι τούτο είναι ψευδές τότε διαπράττει το έγκλημα της συκοφαντικής δυσφήμησης.

Β. Για τη στοιχειοθέτηση της αντικειμενικής υποστάσεως των ως άνω εγκλημάτων απαιτείται ισχυρισμός ή διάδοση από τον υπαίτιο, με οποιονδήποτε τρόπο και μέσο, ενώπιον τρίτου, για κάποιον άλλο γεγονότος που θα μπορούσε να βλάψει την τιμή, ή την υπόληψή του. Ως ισχυρισμός θεωρείται ανακοίνωση που προέρχεται εξ ιδίας πεποιθήσεως, ή γνώμης, ή από μετάδοση από τρίτο πρόσωπο, ενώ διάδοση υφίσταται, όταν λαμβάνει χώρα μετάδοση της, από άλλον γενομένης, ανακοινώσεως. Αυτό το οποίο αξιολογείται είναι το γεγονός, δηλαδή οποιοδήποτε συμβάν του εξωτερικού κόσμου, αναγόμενο στο παρόν ή παρελθόν, υποπίπτον στις αισθήσεις και δυνάμενο να αποδειχθεί, αντίκειται δε προς την ηθική και ευπρέπεια.

Σημείωση 1

Δεν αποκλείεται στην έννοια του γεγονότος να υπαχθούν η έκφραση γνώμης, ή αξιολογικής κρίσης, ακόμη δε και χαρακτηρισμός, οσάκις αμέσως ή εμμέσως υποκρύπτονται συμβάντα και αντικειμενικά εκδηλωτικά στοιχεία, τα οποία, στη συγκεκριμένη περίπτωση, συνιστούν προσβολή της προσωπικότητας, δηλαδή μόνον όταν συνδέονται και σχετίζονται με το γεγονός κατά τέτοιο τρόπο, ώστε ουσιαστικώς να προσδιορίζουν την ποσοτική και ποιοτική του βαρύτητα, άλλως μπορεί να αποτελούν εξύβριση κατά το άρθρο 361 ΠΚ.

Σημείωση 2

Η ευθύνη του προσβάλοντος επιτείνεται, αν το γεγονός είναι ψευδές και ο υπαίτιος γνώριζε ότι αυτό είναι ψευδές. Απλές, όμως κρίσεις ή γνώμες ή χαρακτηρισμοί, οι οποίοι ενέχουν αμφισβήτηση, κατά την κοινή αντίληψη, της κοινωνικής, επαγγελματικής ή ηθικής αξίας του παθόντος, ή εκδήλωση καταφρόνησης, ή ονειδισμού αυτού, είναι δυνατόν να θεμελιώσουν μόνο το έγκλημα της απλής ή συκοφαντικής δυσφήμησης (ΑΠ 719/2017).

Γ. Άρση του άδικου χαρακτήρα των αξιόποινων πράξεων

α) Κατά το άρθρο 367 παρ. 1 περ. α-δ ΠΚ, το άδικο των προβλεπόμενων στα άρθρα 361 επ. ΠΚ αίρεται, μεταξύ των άλλων περιπτώσεων, που προβλέπονται στο άρθρο αυτό, και όταν πρόκειται για εκδηλώσεις που γίνονται για την εκτέλεση νόμιμων καθηκόντων, την άσκηση νόμιμης εξουσίας ή για τη διαφύλαξη (προστασία) δικαιώματος, ή από άλλο δικαιολογημένο ενδιαφέρον, ή σε ανάλογες περιπτώσεις (περ. γ και δ ).

β) Μετά την άρση κατά τα ανωτέρω του άδικου χαρακτήρα των προαναφερθεισών αξιόποινων πράξεων, αποκλείεται και το στοιχείο του παρανόμου της επιζήμιας συμπεριφοράς, ως όρου της αντίστοιχης αδικοπραξίας του αστικού δικαίου. Έτσι, η προβολή περίπτωσης του άρθρου 367 παρ. 1 ΠΚ αποτελεί αυτοτελή ισχυρισμό, καταλυτικό της αγωγής του προσβληθέντος προσώπου (ένσταση), λόγω άρσεως του παρανόμου της προσβολής (ΑΠ 1976/2014).

γ) Ο άδικος, όμως, χαρακτήρας της πράξης, ως προς τις εξυβριστικές ή δυσφημιστικές εκφράσεις που περιέχει, δεν αίρεται στις προαναφερθείσες περιπτώσεις (λόγω δικαιολογημένου ενδιαφέροντος κλπ), και συνεπώς, παραμένει η ποινική ευθύνη του δράστη, άρα και η υποχρέωσή του προς αποζημίωση κατά το αστικό δίκαιο, όταν συντρέχει μια από τις περιπτώσεις της παρ. 2 του άρθρου 367 ΠΚ, δηλαδή, όταν οι επίμαχες κρίσεις περιέχουν τα συστατικά στοιχεία του αδικήματος της συκοφαντικής δυσφήμισης του άρθρου 363 ΠΚ, ή όταν, από τον τρόπο εκδήλωσης, ή από τις περιστάσεις υπό τις οποίες τελέσθηκε η πράξη, προκύπτει σκοπός εξύβρισης, δηλαδή πρόθεση που κατευθύνεται ειδικά στην προσβολή της τιμής του άλλου (ΑΠ 1455/14).

Δ. Αξιώσεις προσβληθέντος

Ο προσβληθείς παράνομα στην προσωπικότητα του δικαιούται να αξιώσει

α) την άρση της προσβολής,

β) την παράλειψη της στο μέλλον,

γ) αποζημίωση και χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης (ΑΠ 1455/14).

Σημείωση 3

Ο προσδιορισμός του ποσού της χρηματικής ικανοποίησης λόγω ηθικής βλάβης,  αφέθηκε στην ελεύθερη εκτίμηση του δικαστηρίου της ουσίας. Το καθορισθέν από το δικαστήριο της ουσίας ποσό χρηματικής ικανοποιήσεως λόγω ηθικής βλάβης, εφ όσον δεν διαπιστώνεται υπέρβαση από αυτό των ακραίων ορίων της διακριτικής του ευχέρειας, δεν ελέγχεται για ευθεία ή εκ πλαγίου παραβίαση της διάταξης του άρθρου 932 ΑΚ (ΟλΑΠ 6/2009, ΑΠ 79/2010).