Α. Ελευθερία του τύπου

α) Ο τύπος επιτελεί κοινωνικό λειτούργημα, ασκώντας καθήκοντα τα οποία ο ίδιος επιλέγει, βάσει της αποστολής του, που συνίστανται στην πληροφόρηση και στην σύμπραξη για την διαμόρφωση της κοινής γνώμης. Η ελευθερία του τύπου δεν αποτελεί όμως αυτοσκοπό και, συνακόλουθα, δεν πρέπει να συνεπάγεται, χωρίς άλλο, την θυσία άλλων εννόμων αγαθών, γι αυτό και υπάγεται στον γενικό περιορισμό της τηρήσεως των νόμων του Κράτους, οι οποίοι αποτελούν και το γενικό πλαίσιο μέσα στο οποίο κινείται και αναπτύσσεται ελεύθερα ο τύπος. Από τα άρθρα 14 παρ. 1 και 25 παρ. 3 του Συντάγματος, σε συνδυασμό με το άρθρο 281 ΑΚ, προκύπτει ότι, το δικαίωμα της ελευθεροτυπίας υπόκειται σε περιορισμούς και ασκείται εντός των ορίων που χαράσσουν οι νόμοι του κράτους, οι οποίοι επιδιώκουν όχι την παρεμπόδιση της ελευθεροτυπίας, αλλά την προστασία των πολιτών και του κοινωνικού συνόλου από την καταχρηστική άσκηση του δικαιώματος της ελεύθερης έκφρασης γνώμης, ή διάδοσης πληροφοριών, ή άσκησης κριτικής. Άλλωστε, το άρθρο 10 της Διεθνούς Συμβάσεως της Ρώμης, που  καθιερώνει με την παρ. 1 την ελευθερία της γνώμης και της μετάδοσης πληροφοριών ή ιδεών, με την παρ. 2 προβλέπει την δυνατότητα περιορισμού της ελευθερίας του τύπου, ορίζοντας ότι η άσκηση του δικαιώματος της ελεύθερης έκφρασης συνεπάγεται καθήκοντα και ευθύνες και μπορεί να υπαχθεί σε περιορισμούς ή κυρώσεις που προβλέπονται από τον νόμο και αποτελούν αναγκαία μέτρα σε δημοκρατική κοινωνία για την εθνική ασφάλεια, την δημόσια τάξη, την προστασία της υπολήψεως και των δικαιωμάτων τρίτων, την παρεμπόδιση της κοινολογήσεως εμπιστευτικών πληροφοριών, ή την εξασφάλιση του κύρους ή της αμεροληψίας της δικαστικής εξουσίας (ΑΠ 1565/2012).

β) Από τα παραπάνω προκύπτουν οι υποχρεώσεις του τύπου, μεταξύ των οποίων η υποχρέωση σεβασμού της προσωπικότητας και το καθήκον αλήθειας, που επιβάλλει να προηγηθεί ο έλεγχος της αλήθειας των πληροφοριών και των ειδήσεων, ώστε το περιεχόμενο να συμπίπτει με την πραγματικότητα (ΑΠ 632/2015, ΑΠ 755/2017).

Β. Ευθύνη συντάκτη, διευθυντή σύνταξης, εκδότη του εντύπου

Έτσι, εφ όσον προσβλήθηκε παράνομα και υπαίτια η προσωπικότητα προσώπου, με την οποία διαταράχθηκε η κατάσταση που υπάρχει σε μία ή περισσότερες εκδηλώσεις της σωματικής, ψυχικής, πνευματικής και κοινωνικής ατομικότητάς του, ο βλαπτόμενος δικαιούται να στραφεί κατά του α) συντάκτη του επιλήψιμου δημοσιεύματος, β) του διευθυντή σύνταξης και γ) του εκδότη του εντύπου,  βάσει των γενικών διατάξεων των άρθρων 57, 58, 59, 914, 919, 920, 932 ΑΚ, σε συνδυασμό με τα άρθρα 361 επ. ΠΚ, αν η προσβολή της προσωπικότητας έγινε με αξιόποινη πράξη, εφ όσον υπαίτια και εν γνώσει του προσβλητικού της προσωπικότητας περιέλαβαν το επιλήψιμο δημοσίευμα στην δημοσιευτέα ύλη (ΑΠ 755/2017, ΑΠ 79/2010). Προστατευόμενο αγαθό, είναι η ηθική αξία και η υπόληψη, δηλαδή η κοινωνική αξία του βλαπτόμενου, οι οποίες αντικατοπτρίζονται στην αντίληψη και την εντύπωση που έχουν οι άλλοι γι αυτόν, η ψυχική υγεία και ο συναισθηματικός κόσμος του.

Γ. Προϋποθέσεις για την εφαρμογή των παραπάνω διατάξεων είναι

α) η προσβολή του δικαιώματος της προσωπικότητας, η οποία προκαλείται με οποιαδήποτε πράξη ή παράλειψη τρίτου, με την οποία διαταράσσεται η κατάσταση που υπάρχει σε μία ή περισσότερες εκδηλώσεις της σωματικής, ψυχικής, πνευματικής και κοινωνικής ατομικότητας του βλαπτόμενου κατά τη στιγμή της προσβολής.

β) η προσβολή να είναι παράνομη, πράγμα που συμβαίνει όταν η προσβολή, ή γίνεται χωρίς δικαίωμα, ή κατ ενάσκηση δικαιώματος, το οποίο όμως είναι από άποψη έννομης τάξης μικρότερης σπουδαιότητας, είτε ασκείται υπό περιστάσεις που καθιστούν την άσκηση αυτού καταχρηστική, σύμφωνα με το άρθρο 281 ΑΚ, ή το άρθρο 25 παρ. 3 του Συντάγματος. Εν όψει της σύγκρουσης των προστατευόμενων αγαθών προς τα προστατευόμενα αγαθά της προσωπικότητας του άλλου, θα πρέπει να αξιολογούνται και να σταθμίζονται στη συγκεκριμένη περίπτωση τα συγκρινόμενα έννομα αγαθά και συμφέροντα για την διακρίβωση της ύπαρξης προσβολής του δικαιώματος επί της προσωπικότητας και ο παράνομος χαρακτήρας της. Τα έννομα αγαθά που περικλείονται στο δικαίωμα της προσωπικότητας είναι η τιμή, η ιδιωτική ζωή, η εικόνα, η σφαίρα του απορρήτου, κλπ. (ΑΠ 79/2010).

γ) η προσβολή να είναι υπαίτια. Η υπαίτια προσβολή της προσωπικότητας συνιστά ασφαλώς ειδικότερη μορφή αδικοπραξίας, οπότε συνδυαστικά εφαρμόζονται και οι διατάξεις των άρθρων 914, 919, 920 και 932 ΑΚ, ιδίως για την αποκατάσταση της τυχόν υλικής ζημίας του προσβληθέντος (ΑΚ 57 παρ. 2). Είναι αδιάφορη για το χαρακτήρα της προσβολής ως παράνομης η φύση της διάταξης που ενδέχεται με την προσβολή να παραβιάζεται και η οποία έτσι μπορεί να ανήκει σε οποιοδήποτε κλάδο ή τμήμα του δικαίου, όπως όταν η προσβολή της προσωπικότητας έγινε με αξιόποινη πράξη των άρθρων 361 επ. ΠΚ, όταν δηλαδή περιέχει τα συστατικά στοιχεία του αδικήματος της συκοφαντικής δυσφήμισης του άρθρου 363 ΠΚ, ή όταν, από τον τρόπο εκδήλωσης, ή από τις περιστάσεις υπό τις οποίες τελέσθηκε η πράξη, προκύπτει σκοπός εξύβρισης, δηλαδή πρόθεση που κατευθύνεται ειδικά στην προσβολή της τιμής του άλλου (ΑΠ 1455/14).

Δ. Αξιώσεις από το επιλήψιμο δημοσίευμα

Ο προσβληθείς παράνομα στην προσωπικότητα του από το επιλήψιμο δημοσίευμα δικαιούται να αξιώσει

α) την άρση της προσβολής,

β) την παράλειψή της στο μέλλον,

γ) αποζημίωση κατά τις περί αδικοπραξιών διατάξεις (άρθρα 914 επ. ΑΚ) και χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης (ΑΠ 1455/14).

Ε. Ευθύνη ιδιοκτήτη εντύπου

Η ευθύνη των συντάκτη του επιλήψιμου δημοσιεύματος, διευθυντή σύνταξης και εκδότη του εντύπου, είναι υποκειμενική, ευθύνονται δηλαδή αυτοί σε αποζημίωση, εφ όσον προέβησαν στην δημοσίευση του επιλήψιμου δημοσιεύματος παράνομα και υπαίτια. Ευθύνη σε αποζημίωση από το επιλήψιμο δημοσίευμα έχει, όμως,  και ο ιδιοκτήτης του εντύπου, φυσικού ή νομικού προσώπου, ο οποίος ευθύνεται  αντικειμενικά, σε  ολόκληρον, κατά το άρθρο 926 ΑΚ, με τους  συντάκτη του επιλήψιμου δημοσιεύματος, διευθυντή σύνταξης και εκδότη του εντύπου.    

α) Έτσι, σύμφωνα με την παρ. 1 του ν. 1178/1981 «Περί αστικής ευθύνης του τύπου και άλλων τινών διατάξεων», ο ιδιοκτήτης κάθε εντύπου, υποχρεούται σε πλήρη αποζημίωση για παράνομη περιουσιακή ζημία, ως και σε χρηματική ικανοποίηση για την ηθική βλάβη, οι οποίες υπαίτια προξενήθηκαν με δημοσίευμα που θίγει την τιμή και την υπόληψη του  ατόμου, έστω και αν η κατά το άρθρο 914 ΑΚ υπαιτιότητα, η κατά το άρθρο 919 ΑΚ πρόθεση και η κατά το άρθρο 920 ΑΚ γνώση ή υπαίτια άγνοια συντρέχει μόνο στο πρόσωπο του συντάκτη του δημοσιεύματος, ή  του εκδότη, ή του διευθυντή σύνταξης του εντύπου.

β) Η χρηματική ικανοποίηση, που πρέπει να καταβάλει ο ιδιοκτήτης του εντύπου στον θιγόμενο από το επιλήψιμο δημοσίευμα ορίζεται κατ ελάχιστο σε 10.000.000 δρχ. (29.347 ευρώ) για τις ημερήσιες εφημερίδες Αθηνών και Θεσσαλονίκης, καθώς και για περιοδικά που κυκλοφορούν μέσω των Πρακτορείων Εφημερίδων και σε 2.000.000 δρχ. (5.869 ευρώ) για τις άλλες εφημερίδες ή περιοδικά, εκτός αν ζητήθηκε από τον ενάγοντα μικρότερο ποσό και αυτό ανεξάρτητα από την απαίτηση προς αποζημίωση για περιουσιακή ζημία.

Σημείωση 1

Έχει κριθεί ότι ο καθορισμός του ανωτέρω ελαχίστου ποσού χρηματικής ικανοποίησης αντιβαίνει στην διάταξη του άρθρου 25 παρ. 1 εδ. δ του Συντάγματος και την θεσμοθετούμενη με αυτήν αρχή της αναλογικότητας, καθ όσον δεν λαμβάνει υπ όψιν το είδος και την βαρύτητα της προσβολής, δεν είναι εν στενή εννοία αναλογική, γιατί η βλάβη που προκαλείται με την υποχρέωση καταβολής αυτού του χρηματικού ποσού είναι, στις περιπτώσεις ελαφρών εξ απόψεως είδους και βαρύτητας προσβολών, ακόμη και με την χωρική ευρύτητα που επάγεται η διάδοση αυτών μέσω των ημερήσιων εφημερίδων Αθηνών και Θεσσαλονίκης που έχουν πανελλαδική κυκλοφορία και σε κάθε περίπτωση απευθύνονται σε περισσότερους αναγνώστες, δυσανάλογα επαχθέστερη από την επιδιωκόμενη ωφέλεια του σεβασμού και της προστασίας της αξίας του ανθρώπου, η τιμή και η υπόληψη του οποίου προσβλήθηκε (Ολ ΑΠ 6/2011, ΑΠ 65/2013 ).

Σημείωση 2

α) Όταν η προσβολή της προσωπικότητας έγινε με αξιόποινη πράξη των άρθρων 361 επ. ΠΚ, το άδικο της αξιόποινης πράξης αίρεται, κατά το άρθρο 367 παρ. 1 περ. α-δ ΠΚ, μεταξύ των άλλων περιπτώσεων και όταν πρόκειται για εκδηλώσεις που γίνονται για την εκτέλεση νόμιμων καθηκόντων, την άσκηση νόμιμης εξουσίας, ή για την διαφύλαξη (προστασία) δικαιώματος, ή από άλλο δικαιολογημένο ενδιαφέρον, ή σε ανάλογες περιπτώσεις (περ. γ και δ ).

β) Ο άδικος, όμως, χαρακτήρας της πράξης, δεν αίρεται, όταν οι επίμαχες κρίσεις περιέχουν τα συστατικά στοιχεία του αδικήματος της συκοφαντικής δυσφήμισης του άρθρου 363 ΠΚ, ή όταν, από τον τρόπο εκδήλωσης, ή από τις περιστάσεις υπό τις οποίες τελέσθηκε η πράξη, προκύπτει σκοπός εξύβρισης, δηλαδή πρόθεση που κατευθύνεται ειδικά στην προσβολή της τιμής του άλλου (ΑΠ 1455/14).

Σημείωση 3

Επιτρέπεται η δια του τύπου δημοσίευση προς πληροφόρηση, ενημέρωση και κατατόπιση του κοινού, δυσμενών κρίσεων, ή μειωτικών αξιολογήσεων, ακόμη και με οξεία κριτική των προβεβλημένων  προσώπων που ασκούν δημόσιο λειτούργημα, ή κατέχουν δημόσιο αξίωμα (ΑΠ 697/2017), εκτός αν προκύπτει σκοπός εξύβρισης, δηλαδή καταφρόνησης από τον προσβολέα έναντι του προσβαλλομένου (ΑΠ 72/2004, ΑΠ 854/2002, ΑΠ 167/2000).