Σύμφωνα με το άρθρο 791 ΚΠολΔ, ο υποθηκοφύλακας, ο οποίος τηρεί τα δημόσια βιβλία μεταγραφών, υποθηκών, κατασχέσεων και διεκδικήσεων, αν αρνείται να ενεργήσει όπως του ζητείται (δηλαδή, να μεταγράψει, ή να εγγράψει), οφείλει το αργότερο, μέσα στην επόμενη από την υποβολή της αίτησης, ημέρα, να σημειώσει, περιληπτικά, στο σχετικό βιβλίο την άρνηση και τους λόγους της. Η εκκρεμότητα που δημιουργείται με την άρνηση αίρεται με απόφαση του δικαστηρίου στην περιφέρεια του οποίου εδρεύει εκείνος που τηρεί τα βιβλία με αίτηση οποιουδήποτε έχει έννομο συμφέρον. Η εν λόγω αίτηση δικάζεται κατά την διαδικασία της εκουσίας δικαιοδοσίας.

Α. Αντικείμενο της δίκης του άρθρου 791 ΚΠολΔ είναι η άρση της εκκρεμότητας, ή, κατ’ άλλη διατύπωση, ο έλεγχος του συννόμου ή μη της άρνησης του υποθηκοφύλακα, το οποίο (αντικείμενο δίκης) πρέπει να προσδιορίζεται καταρχήν με όσα ισχύουν στη διαπλαστική δίκη, ήτοι από το αίτημα και τους λόγους της αίτησης, οι οποίοι επέχουν θέση ιστορικής βάσης αυτής και δεν ρυθμίζονται από τις διατάξεις των άρθρων 269 και 527 ΚΠολΔ, αλλά από αυτή του άρθρου 747 παρ. 2  ΚΠολΔ (ΜονΕφΠειρ 598 /2019).

Β. Η διαδικασία είναι αποκλειστική, καθώς η άρνηση του υποθηκοφύλακα δεν αποτελεί διοικητική πράξη και συνεπώς, δεν προσβάλλεται με αίτηση ακύρωσης, ούτε είναι δυνατόν ο εξαναγκασμός του σε καταχώρηση με διαταγή του Εισαγγελέα (ΕφΑθ 325/2001, ΜονΠρΠατρ 249/2011).

Γ. Οι έχοντες έννομο συμφέρον για την μεταγραφή ή εγγραφή (αιτών, διάδοχοι αυτού, αρμόδιος Εισαγγελέας, ή Υπουργός που έχει την εποπτεία του), δικαιούνται να υποβάλουν αίτηση στο Μονομελές Πρωτοδικείο, στην αρμοδιότητα του οποίου υπάγεται ο αρνούμενος Υποθηκοφύλακας, το οποίο δικάζει κατά την διαδικασία της εκουσίας δικαιοδοσίας. Η αίτηση δεν χρειάζεται να στρέφεται κατά του Υποθηκοφύλακα που απέρριψε την αίτηση. Ακόμη δεν χρειάζεται επίδοση της αίτησης στον αρμόδιο Εισαγγελέα Πρωτοδικών. Όμως, ο Δικαστής που ορίζει δικάσιμο για  την αίτηση, μπορεί να διατάξει την επίδοσή της στον Υποθηκοφύλακα ή και στον αρμόδιο Εισαγγελέα Πρωτοδικών.

Δ. Με την έκδοση της απόφασης που δέχεται την αίτηση και υποχρεώνει τον αρνούμενο Υποθηκοφύλακα να προβεί στη συγκεκριμένη πράξη, η Γραμματεία του εκδόντος την απόφαση Δικαστηρίου διαβιβάζει προς αυτόν επικυρωμένο αντίγραφό της, οπότε ο Υποθηκοφύλακας είναι υποχρεωμένος να συμμορφωθεί με το διατακτικό της και να προβεί σε καταχώρηση (σημείωση) στο αντίστοιχο βιβλίο. Στην περίπτωση αυτή η εγγραφή στα προβλεπόμενα βιβλία του Υποθηκοφυλακείου λογίζεται γενόμενη από την ημέρα υποβολής της αίτησης για εγγραφή (ΜονΠΡΠειρ 1817/2017).

Σημείωση 1

Σε περίπτωση που ο  Υποθηκοφύλακας καταστεί διάδικος και η αίτηση γίνει δεκτή, ο Υποθηκοφύλακας μπορεί, κατά της απόφασης που δέχεται την  αίτηση, να ασκήσει το ένδικο μέσο της έφεσης. Ενώ, σε περίπτωση που δεν έχει καταστεί διάδικος, δικαιούται να ασκήσει τριτανακοπή κατά της δεχόμενης την αίτηση απόφασης.

Σημείωση 2

Ο αιτών, σε περίπτωση που απορριφθεί η αίτησή του, δικαιούται να ασκήσει το ένδικο μέσο της έφεσης, στην προθεσμία που ορίζεται για τις αποφάσεις της εκουσίας δικαιοδοσίας, και σε περίπτωση απόρριψης της έφεσης να ασκήσει αίτηση αναίρεσης.