Α. Κοινόχρηστα πράγματα, σύμφωνα με τα άρθρα 966, 967 ΑΚ, είναι, α) τα νερά με ελεύθερη και αέναη ροή, β) οι δρόμοι, γ) οι πλατείες, δ) οι γιαλοί, ε) τα λιμάνια και οι όρμοι, στ) οι όχθες πλεύσιμων ποταμών, ζ) οι μεγάλες λίμνες και οι όχθες τους.

Β. Στα κοινόχρηστα πράγματα περιλαμβάνονται και τα πεζοδρόμια, όπως τούτο προκύπτει από το άρθρο 2 του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας, με τους κανόνες του οποίου για την ρύθμιση της κυκλοφορίας πεζών και οχημάτων ρυθμίζεται η χρήση και των πεζοδρομίων (ΑΠ 1256/2005).

Γ. Στα κοινόχρηστα πράγματα περιλαμβάνονται και τα δημόσια δάση και άλση, εφ όσον δεν είναι πράγματα ειδικής χρήσης. Ένα δάσος, εν όψει της ειδικής συνταγματικής προστασίας των δασών (άρθρο 24 του Σ), δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι ανήκει στην ιδιωτική περιουσία του Δημοσίου και είτε είναι ιδιόχρηστο, όταν εξυπηρετεί, κυρίως, την δασολογική έρευνα και διδασκαλία, είτε είναι κοινόχρηστο, όταν είναι ελεύθερη η χρήση του από το κοινό (ΑΠ 1453/2010, ΑΠ 226/2017).

Δ. Επί του κοινοχρήστου πράγματος το άτομο αποκτά εξουσία χρήσεως αυτού, η οποία, όμως, δεν αποτελεί άμεση εξουσία επί του πράγματος (νομή, οιονεί νομή, ή κατοχή), η οποία (εξουσία χρήσεως), αν προσβληθεί με παρακώλυση της χρήσης, ή αποβολής από την χρήση, του κοινόχρηστου πράγματος, του παρέχει το δικαίωμα, κατ άρθρο 57 ΑΚ περί προσβολής της προσωπικότητας, να ζητήσει την άρση της προσβολής και την παράλειψή της στο μέλλον (ΑΠ 1256/2005, ΑΠ 1630/2007).

Σημείωση 1

Από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 369, 966, 967, 968, 972, 1033 και 1192 αριθ. 1 ΑΚ προκύπτει, ότι οι οδοί αδιακρίτως (δημοτικές ή κοινοτικές κλπ), αποκτούν την ιδιότητα του κοινόχρηστου πράγματος α) από το νόμο, δηλαδή με τον χαρακτηρισμό τους ως οδών από το εγκεκριμένο ρυμοτομικό διάγραμμα του σχεδίου πόλεως β) από την βούληση των ιδιοκτητών, η οποία πρέπει να γίνει με νομότυπη δικαιοπραξία (διαθήκη ή δωρεά), ή και με παραίτηση από την κυριότητα, για την οποία όμως (παραίτηση) απαιτείται δήλωση του κυρίου περιβαλλόμενη τον τύπο του συμβολαιογραφικού εγγράφου και υποβαλλόμενη σε μεταγραφή, και γ) με την αμνημονεύτου χρόνου αρχαιότητα, την οποία πρόβλεπε το προΐσχύσαν βυζαντινορωμαϊκό δίκαιο (ν. 3 παρ. 2 Πανδ. 43.7) και σύμφωνα με την οποία η χρήση του πράγματος από κοινότητα, ή δήμο, ή από τους δημότες αυτών, μπορούσε να προσδώσει σε ακίνητο την ιδιότητα του κοινοχρήστου, εφ όσον η αρχαιότητα στην ως άνω χρήση υπήρξε συνεχής επί δύο γενεές, η καθεμία από τις οποίες εκτείνεται σε σαράντα έτη και είχε συμπληρωθεί πριν από την εισαγωγή του ΑΚ (23-2-1946), εν όψει του ότι ο τελευταίος δεν αναγνωρίζει το θεσμό της αμνημονεύτου χρόνου αρχαιότητας (ΑΠ 1594/2008, ΑΠ 336/2019, ΑΠ 1682/2013, ΑΠ 2206/2013).

Σημείωση 2

Τα κοινόχρηστα πράγματα, εφ όσον δεν ανήκουν σε δήμο ή κοινότητα, ή ο νόμος δεν ορίζει διαφορετικά, ανήκουν στο δημόσιο (άρθρο 968 ΑΚ).

Σημείωση 3

Τα αδέσποτα ακίνητα, καθώς και οι περιουσίες όσων πεθαίνουν χωρίς κληρονόμο ανήκουν στο δημόσιο (άρθρ. 972 ΑΚ).

Σημείωση 4

Από τις διατάξεις των άρθρων 966, 968 και 1054 ΑΚ προκύπτει ότι τα εκτός συναλλαγής ακίνητα του Ελληνικού Δημοσίου, στα οποία συγκαταλέγονται και τα κοινόχρηστα, είναι ανεπίδεκτα τακτικής ή έκτακτης χρησικτησίας και, επομένως, δεν μπορούν να είναι αντικείμενο της κατά το ιδιωτικό δίκαιο κτήσης, είτε κατά κυριότητα, είτε κατά νομή, από οποιονδήποτε τρίτο, του οποίου το δικαίωμα προς χρήση των πραγμάτων αυτών δεν συνιστά νομή, ή οιονεί νομή, ή κατοχή, αλλά ιδιόρρυθμο δικαίωμα που απορρέει από την προσωπικότητα του ανθρώπου και προστατεύεται με την διάταξη του άρθρου 57 ΑΚ στην περίπτωση παρακώλυσης, ή αποβολής από τη χρήση του κοινόχρηστου πράγματος (ΑΠ 226/2017).

Σημείωση 5

Σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 967 και 970 ΑΚ, σε κοινόχρηστα πράγματα μπορούν να παραχωρηθούν με παραχώρηση της αρχής, κατά τους όρους του νόμου, ιδιαίτερα ιδιωτικά δικαιώματα, εφ όσον με τα δικαιώματα αυτά εξυπηρετείται, ή δεν αναιρείται η κοινή χρήση, πάντως όχι με τη μορφή δουλείας και ούτε με την κατ' άρθρο 1012 ΑΚ σύσταση αναγκαστικής δουλείας (ΑΠ 30/2008, ΑΠ 1453/2010).