Από τον συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 947, 948, 953 και 954 παρ. 2 ΑΚ, συνάγεται ότι «πράγμα» είναι κάθε ενσώματο, αυθύπαρκτο αντικείμενο, δεκτικό ανθρώπινης εξουσίασης.

Α.  «Συστατικό» είναι πράγμα συσσωματωμένο με άλλο κατά τέτοιο τρόπο, ώστε να αποτελεί μέρος του πράγματος αυτού και να μην μπορεί να αποχωρισθεί από αυτό, χωρίς βλάβη αυτού του ιδίου, ή του κυρίου πράγματος, ή αλλοίωσης της ουσίας, ή του προορισμού τους.

α) Η έννοια αυτή εφαρμόζεται σε κινητά και ακίνητα και εξαρτά την αναγνώριση της ιδιότητας αυτής από τις συνέπειες που θα έχει ο αποχωρισμός του μέρους από το κύριο πράγμα. Απαιτείται διαρκής σωματική σύνδεση, φυσική ή τεχνητή, μεταξύ των συστατικών πράγματος, χωρίς να είναι απαραίτητο να είναι στερεή, ή να έχει χρησιμοποιηθεί γι' αυτή συνδετικό υλικό, αλλά αρκεί και απλός χαλαρός σύνδεσμος, εφ όσον τα μέρη του σύνθετου πράγματος έχασαν, κατά την κρατούσα στις συναλλαγές αντίληψη, τη σωματική τους αυτοτέλεια και αποτελούν μαζί με το πράγμα, με το οποίο ενώθηκαν, λειτουργικά ενιαίο πράγμα.

β) Η αλλοίωση της ουσίας, ή του προορισμού μέρους πράγματος, υφίσταται όταν με τον αποχωρισμό του από το υπόλοιπο πράγμα αίρεται εντελώς, ή μειώνεται σοβαρά, η δυνατότητα χρησιμοποίησης, που είχε αυτό μέχρι τον αποχωρισμό. Αλλοίωση της ουσίας του κυρίου πράγματος επέρχεται, όταν με τον αποχωρισμό του τμήματος γίνεται αδύνατη, ή δυσχεραίνεται σοβαρά, η χρησιμοποίησή του. Η αλλοίωση αυτή πρέπει να ερευνάται με βάση τις συνθήκες της συγκεκριμένης περίπτωσης και να κρίνεται σύμφωνα με την αντίληψη των συναλλαγών με τεχνικοοικονομικά κριτήρια.

γ) Το αν υπάρχει ενιαίο πράγμα, ή όχι, κρίνεται κατά την αντίληψη των συναλλαγών με κριτήρια οικονομικά. Αν ο σύνδεσμος είναι χαλαρός θα πρέπει να ερευνηθεί ιδιαίτερα ο οικονομικός σκοπός τον οποίο εξυπηρετεί το σύνθετο πράγμα, το χρονικό διάστημα που σκοπήθηκε να καλύψει η σύνδεση, η σπουδαιότητα του μέρους για την αξιοποίηση του σύνθετου πράγματος.  

Σημείωση 1

Συστατικά ακινήτου είναι, τα πράγματα που έχουν συνδεθεί στερεά με το έδαφος, ιδίως τα οικοδομήματα, τα προϊόντα του ακινήτου, εφ όσον συνέχονται με το έδαφος, το νερό κάτω από το έδαφος και η πηγή, οι σπόροι μόλις σπαρθούν και τα δένδρα-φυτά μόλις φυτευθούν. Το αν το πράγμα έχει στερεή σύνδεση με το έδαφος θα κριθεί σύμφωνα με τις συνθήκες της συγκεκριμένης περίπτωσης, με κριτήρια τεχνικά και οικονομικά. Στερεή σύνδεση υπάρχει, τόσο με την έννοια της τεχνικά στερεής σύνδεσης, όσο και της οικονομικά αναπόσπαστης προσαρμογής, που απαιτεί για τον αποχωρισμό του πράγματος από το έδαφος δυσανάλογες θυσίες κόπου, δαπάνης και ζημίας, η δε δυσαναλογία πρέπει να κριθεί με την αξία του ακινήτου (ΑΠ 865/2012, ΑΠ 95/2015).

Σημείωση 2

Συστατικό μέρος πράγματος, που δεν μπορεί να αποχωριστεί από το κύριο πράγμα χωρίς βλάβη αυτού του ίδιου ή του κύριου πράγματος ή χωρίς αλλοίωση της ουσίας, ή του προορισμού τους, δεν μπορεί να είναι χωριστά αντικείμενο κυριότητας, ή άλλου εμπράγματου δικαιώματος (ΑΠ 723/2010).

Σημείωση 3

Σύμφωνα με την διάταξη του άρθρου 961 παρ. 1 ΑΚ, καρποί πράγματος θεωρούνται τα προϊόντα του πράγματος και κάθε τι που αποκτά κανείς από το πράγμα σύμφωνα με τον προορισμό του. Με την έννοια αυτή προϊόντα είναι όσα παράγοντα με οργανικό ή φυσικό τρόπο, ενώ προορισμός του πράγματος είναι αυτός που προκύπτει από τη φύση του, ή από τις συναλλαγές, ή από τη βούληση εκείνου που συλλέγει τους καρπούς (ΟλΑΠ 27/1998, ΑΠ 48/1999, ΕφΛαρ 67/2019).

Σημείωση 4

Η κυριότητα των προϊόντων (ή άλλων συστατικών του πράγματος) ανήκει κατά την διάταξη του άρθρου 1064 ΑΚ στον κύριο και μετά τον αποχωρισμό τους, αλλά με την επιφύλαξη των διατάξεων των άρθρων 1065 και 1066 ΑΚ, από τις οποίες συνάγεται, ότι προηγείται το δικαίωμα που έχει ο τρίτος πάνω στο πράγμα και τους καρπούς του (ΟλΑΠ 27/1998, ΑΠ 48/1999, ΕφΛαρ 67/2019).

Σημείωση 5

Ωφελήματα κατά την διάταξη του άρθρου 962 ΑΚ είναι οι καρποί του πράγματος και κάθε όφελος που του παρέχει η χρήση του (ΟλΑΠ 27/1998, ΑΠ 48/1999, ΕφΛαρ 67/2019).

Σημείωση 6

Τα νερά που βρίσκονται κάτω από το έδαφος ενός ακινήτου, σε τέτοιο βάθος, ώστε να υπάγονται σε υδροφόρο ορίζοντα που εκτείνεται σε μεγάλες αποστάσεις και καλύπτει πολλές ιδιοκτησίες και από τα οποία αντλούνται μεγάλες ποσότητες, που καλύπτουν τις υδρευτικές ανάγκες μιας πόλης, δεν μπορούν να θεωρηθούν συστατικά του ακινήτου με την έννοια του άρθρου 954 παρ.1 περ. 3 ΑΚ, γιατί το συστατικό περιορίζεται μέσα στα φυσικά όρια του ακινήτου, κάτι που δεν συμβαίνει με τα αντλούμενα υπόγεια νερά από εκτεταμένο υδροφόρο ορίζοντα. Δεν  μπορούν, επίσης, να θεωρηθούν προϊόντα του ακινήτου, από το οποίο γίνεται άντληση, που παράγονται λόγω της φύσης ή του προορισμού του, δεδομένου ότι μπορούν να αντληθούν στις ίδιες ακριβώς ποσότητες και από άλλο, γειτονικό ή όχι, ακίνητο που βρίσκεται πάνω από τον ίδιο υδροφόρο ορίζοντα (ΕφΛαρ 67/2019).

Β. «Παράρτημα» (άρθρο 956 ΑΚ) είναι το κινητό πράγμα, που χωρίς να είναι συστατικό του κυρίου πράγματος, έχει προορισθεί να εξυπηρετεί διαρκώς τον οικονομικό του σκοπό και έχει τεθεί σε τοπική σχέση προς το κύριο πράγμα, αντίστοιχη προς τον σκοπό αυτό (ΑΠ 1481/2012).

Με τον όρο «οικονομικός σκοπός» εννοείται όχι απλώς ο κερδοσκοπικός, αλλά και ο σκοπός που έχει το κύριο πράγμα, σύμφωνα με την αντίληψη των συναλλαγών. Ο προορισμός του παραρτήματος για διαρκή εξυπηρέτηση του κυρίου πράγματος καθορίζεται, είτε από την θέληση των δικαιουμένων, δηλαδή αυτών που έχουν στο κύριο πράγμα διαρκή δικαιώματα, όπως ο κύριος και ο καλόπιστος νομέας, είτε απευθείας από το νόμο.

Σημείωση 7

Η αντίληψη των συναλλαγών είναι αποφασιστική για την οριοθέτηση του παραρτήματος από το συστατικό. Δεν είναι παράρτημα το πράγμα που δεν θεωρείται τέτοιο στις συναλλαγές.

Σημείωση 8

Κατά το άρθρο 958 ΑΚ, δικαιοπραξία εμπράγματη για το κύριο πράγμα περιλαμβάνει, σε περίπτωση αμφιβολίας, και το παράρτημα. Η εν λόγω ερμηνευτική διάταξη εφαρμόζεται μόνον επί κινητών πραγμάτων, που είναι παραρτήματα.