Σύμφωνα με την διάταξη του άρθρου 1509 ΑΚ, η παροχή περιουσίας στο τέκνο από τον γονέα του, είτε για την δημιουργία ή την διατήρηση οικονομικής ή οικογενειακής αυτοτέλειας, είτε για την έναρξη ή την εξακολούθηση επαγγέλματος, αποτελεί δωρεά, μόνον ως προς το ποσό που υπερβαίνει το μέτρο, το οποίο επιβάλλουν οι περιστάσεις.

Α. Από την διάταξη αυτή προκύπτει ότι γονική παροχή, είναι η παροχή περιουσίας στο τέκνο που δεν υπερβαίνει το μέτρο, που επιβάλλεται από τις περιστάσεις. Ως μέτρο που επιβάλλεται από τις περιστάσεις θεωρείται ανάλογο προς την οικονομική κατάσταση, την κοινωνική θέση του γονέα κατά την σύσταση της παροχής και την οικογενειακή κατάσταση, δηλαδή τον αριθμό των τέκνων, την ηλικία τους κλπ.

α. Επομένως για την σύσταση της γονικής παροχής απαιτείται μόνο η συνδρομή ανάγκης υπό τις προϋποθέσεις του άρθρου 1509 ΑΚ, δηλαδή για την δημιουργία ή την διατήρηση οικονομικής ή οικογενειακής αυτοτέλειας του τέκνου, ή για την έναρξη ή την εξακολούθηση επαγγέλματος του τέκνου.  Δεν απαιτείται απορία του τέκνου

β. Αν δεν συντρέχει περίπτωση ανάγκης, τότε η παροχή έχει την έννοια της δωρεάς, όποτε εφαρμογή έχουν οι διατάξεις περί δωρεάς ( ΑΠ 779/2016, ΑΠ 656/2011).

γ. Αν η  παροχή υπερβαίνει το μέτρο ανάγκης, συνιστά δωρεά μόνο κατά το υπερβάλλον, οπότε ως προς το υπερβάλλον έχουν εφαρμογή οι διατάξεις περί δωρεάς ΑΠ 654/ 2011, ΕφΠειρ 60/2016, ΕφΠειρ 408/2020).

Β. Ανάκληση γονικής παροχής

Με τα δεδομένα αυτά, μπορεί να ζητηθεί η ανάκληση της γονικής παροχής ως δωρεάς, ιδίως, α) λόγω αχαριστίας του τέκνου, ή β) λόγω βαρέος παραπτώματος του τέκνου απέναντι στον γονέα, ή στον σύζυγο, ή σε στενό συγγενή του.

α. Αχαριστία, θεωρείται η βαριά αντικοινωνική συμπεριφορά, ή διαγωγή, του τέκνου, που αποτελεί παράβαση των κανόνων του δικαίου, ή των αντιλήψεων περί ηθικής και ευπρέπειας, οφείλεται δε σε υπαιτιότητα του και μπορεί να καταλογιστεί σε αυτόν. Αχαριστία μπορεί, κατά τις περιστάσεις, να αποτελεί και η χωρίς σοβαρό λόγο αδιαφορία του τέκνου γενικώς για την τύχη του γονέα, όταν ο τελευταίος έχει ανάγκη από περίθαλψη, ή ανάγκη εκδηλώσεων αγάπης και ενδιαφέροντος για ψυχολογική του στήριξη, λόγω της δύσκολης ψυχοσωματικής κατάστασης, στην οποία έχει περιέλθει λόγω γήρατος συνοδευόμενης από ασθένεια, το δε βαρύ  παράπτωμα όταν αθέτησε την υποχρέωση του να διατρέφει τον γονέα-δωρητή (ΑΠ 1990/2007, ΑΠ 654/2011, ΕφΠειρ 60/2016).

β. Το ζήτημα, αν η συμπεριφορά ή διαγωγή του τέκνου, συνιστά βαρύ παράπτωμα, ή αχαριστία, κρίνεται από τον δικαστή, ο οποίος για την μόρφωση της κρίσης του, εκτιμά την εν λόγω συμπεριφορά βάση αντικειμενικών κριτηρίων, και λαμβάνοντας υπ όψιν και τον βαθμό της υπαιτιότητας του τέκνου και τυχόν συντρέχον πταίσμα του δωρητή, ή του συζύγου, ή του στενού συγγενούς του και αποφαίνεται αν η υπ' αυτού γενομένη δεκτή, ως εμπίπτουσα, κατά αντικειμενική κρίση, στις νομικές έννοιες του βαρέος παραπτώματος και της αχαριστίας, συμπεριφορά του τέκνου, συνιστά στην συγκεκριμένη περίπτωση βαρύ παράπτωμα και αχαριστία (ΑΠ 654/2011, ΑΠ 109/2010, ΑΠ 1361/2007).

Γ. Πως γίνεται η ανάκληση  

α. Από τον συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 505 και 509 ΑΚ, προκύπτει ότι από την περιέλευση στο τέκνο της δηλώσεως του γονέα για ανάκληση της γονικής παροχής (άρθρο 167 ΑΚ), η οποία είναι άτυπη, έστω και αν αφορά ακίνητο, η εμπράγματη κατάσταση που υπάρχει κατά τον χρόνο που γίνεται η ανάκληση δεν μεταβάλλεται, δηλαδή ο γονέας δεν αποκτά ξανά την κυριότητα του αντικειμένου της γονικής παροχής, αλλά ανατρέπονται «αυτοδικαίως» για το μέλλον τα αποτελέσματα της ενοχικής συμβάσεως.

β. Ο τέκνο-δωρεοδόχος είναι υποχρεωμένος πρωτογενώς να επιστρέψει αυτό τούτο το αντικείμενο της δωρεάς, βάσει ενοχής είδους κατά την ΑΚ 904 παρ. 1 εδ. α. Η αγωγή είναι ενοχική και όχι εμπράγματη, στηρίζεται δε στην ενοχική υποχρέωση του δωρεοδόχου προς απόδοση του χωρίς αιτία κατεχομένου πράγματος.

γ. Αν ανακληθεί νόμιμα η γονική παροχή ο δωρητής δικαιούται ενοχικώς σε αυτούσια απόδοση του δωρηθέντος πράγματος, ο τρόπος δε της αυτούσιας απόδοσης εξαρτάται από την ιδιαίτερη φύση του συγκεκριμένου κάθε φορά δικαιώματος που απέκτησε ο λήπτης. Έτσι, αν το δωρηθέν είναι πράγμα ακίνητο και μεταβιβάστηκε στο τέκνο κατά κυριότητα, η αναμεταβίβαση της κυριότητας, μετά την νόμιμη ανάκληση της γονικής παροχής, γίνεται, εφ όσον αρνείται αυτήν, είτε με την διεκδικητική αγωγή, είτε με καταδίκη αυτού σε δήλωση βουλήσεως (949 ΚΠολΔ) και μεταγραφή, αφ ενός της σχετικής τελεσίδικης απόφασης και αφ ετέρου της δήλωσης του δωρητή ενώπιον συμβολαιογράφου περί αποδοχής της απόφασης αυτής. Εφόσον πραγματοποιηθούν τα ανωτέρω νομικά γεγονότα, μετατίθεται η κυριότητα του δωρηθέντος στον δωρητή (ΕφΑθ 5544/2006, ΕφΛαρ 42/2020).

Δ. Διάρρηξη γονικής παροχής

Οι γονικές παροχές υπόκεινται σε διάρρηξη, κατά το άρθρο 939 ΑΚ, ανεξάρτητα αν υπερβαίνουν ή όχι το ανάλογο μέτρο που επιβάλλουν οι περιστάσεις, άσχετα δηλαδή αν αποτελούν δωρεές εν όλω ή εν μέρει, δεδομένου ότι οι παροχές αυτές δεν αποτελούν νομική υποχρέωση των γονέων, αλλά εκδήλωση ηθικού καθήκοντος και, ως τέτοιες, είναι προφανές ότι πρέπει να έπονται των ενοχικών υποχρεώσεων (ΠολΠρΑθ 410/2012).