Η αστική εταιρεία προβλέπεται από τις διατάξεις των άρθρων 741 επ. ΑΚ και αποτελεί ένωση προσώπων υπό εταιρική μορφή.

Α. Καταρχήν δεν έχει νομική προσωπικότητα

Καταρχήν δεν είναι νομικό πρόσωπο και δεν έχει νομική προσωπικότητα. Η εταιρική δραστηριότητα  ασκείται στο όνομα και για λογαριασμό όλων των εταίρων (άρθρα 748, 756, 758 παρ. 2 ΑΚ), δεν έχει ίδια περιουσία, αλλά μόνο κοινή περιουσία, τα αντικείμενα της οποίας ανήκουν σε όλους τους εταίρους, εξ αδιαιρέτου. Το ρυθμιστικό πλαίσιο καθορίζεται στο καταστατικό, που συνοδεύει την σύστασή της, και ελλείψει συμβατικής ρύθμισης εφαρμόζονται οι διατάξεις των άρθρων 741 επ. Οι υποχρεώσεις της εταιρείας απέναντι σε τρίτους βαρύνουν όλους τους εταίρους, κατά το λόγο της εταιρικής μερίδας εκάστου (759 ΑΚ, ΕφΘεσ 1574/2013).

Β. Νομική Προσωπικότητα

α) Η αστική εταιρεία, που δεν έχει νομική προσωπικότητα, μπορεί να την αποκτήσει σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 784 ΑΚ και κατά τις εκεί διακρίσεις και προϋποθέσεις, όπως  επιδίωξη οικονομικού σκοπού, ο οποίος δεν συνίσταται αποκλειστικά στην επίτευξη κέρδους, αλλά μπορεί να έχει ευρύτερο περιεχόμενο. Επομένως, το κατά το πόσον είναι δυνατή η κτήση νομικής προσωπικότητας από την αστική μη κερδοσκοπική εταιρία θα κριθεί με βάση τη δυνατότητα παράλληλης υπαγωγής του σκοπού της στην έννοια του μη κερδοσκοπικού και του οικονομικού σκοπού. Ο μη κερδοσκοπικός χαρακτήρας είναι συμβατός με τον οικονομικό σκοπό της ΑΚ 784 στον βαθμό που και στη μη κερδοσκοπική αστική εταιρεία είναι δυνατή η επιδίωξη κέρδους, εφ όσον αυτό δεν διανέμεται στους εταίρους. Ακόμα όμως και όταν η εταιρία δεν αποβλέπει στην επίτευξη κέρδους για την χρηματοδότηση των σκοπών της, όταν δηλαδή έχει κατά κυριολεξία μη κερδοσκοπικό χαρακτήρα, είναι και πάλι δυνατή η υπαγωγή του εταιρικού σκοπού στην έννοια του οικονομικού σκοπού της ΑΚ 784.

β) Επομένως είναι δυνατή η κτήση νομικής προσωπικότητας, εφόσον έχουν τηρηθεί και οι λοιποί όροι της ΑΚ 784, όπως συμφωνία των μερών, τήρηση διατυπώσεων δημοσιότητας (ΠολΠρΠειρ 3010/2014). Στην περίπτωση αυτή, η αστική εταιρεία έχει πλήρη δικαιοπρακτική ικανότητα ως προς τις έννομες σχέσεις, για τις οποίες αποκτά ικανότητα δικαίου, καθώς επίσης και περιουσία διαφορετική από εκείνη των μελών της.

Γ. Οφειλές (κύριες και πρόσθετες) αστικής κερδοσκοπικής εταιρείας από φόρους

Σύμφωνα με την διάταξη του άρθρου 103 ν. 4605/2019, με την οποία, στις μεταβατικές διατάξεις του άρθρου 294 του ν. 4072/2012 και μετά την παράγραφο 3 αυτού, προστέθηκε νέα παράγραφος, με αριθμό 4, ορίζεται ότι σε εταιρείες του άρθρου 270 ν. 4072/2012, όπως εν προκειμένω, δηλαδή σε αστικές εταιρείες με νομική προσωπικότητα, οι εταίροι ευθύνονται για τις υποχρεώσεις της εταιρείας μέχρι του ποσού της εταιρικής μερίδας τους, υπό την προϋπόθεση, όμως, ότι η είσοδος τους στην εταιρεία και η γένεση των υποχρεώσεων έλαβαν χώρα πριν από την έναρξη ισχύος του νόμου αυτού και ότι δεν συμμετείχαν καθ' οιονδήποτε τρόπο στη διοίκηση και διαχείριση αυτής. Ορίζεται, επίσης, ότι η ανωτέρω ρύθμιση καταλαμβάνει και τις εκκρεμείς ενώπιον των δικαστηρίων υποθέσεις. Επομένως η διάταξη της παραγράφου 4 του άρθρου 294 ν. 4072/2012, που προστέθηκε με το άρθρο 103 ν. 4605/2019, εφαρμόζεται (και) σε οφειλές (κύριες και πρόσθετες) αστικής κερδοσκοπικής εταιρείας από φόρους, όπως εν προκειμένω Φ.Π.Α. και παρακρατούμενους φόρους, εφόσον βεβαίως συντρέχουν οι ειδικότερες προϋποθέσεις εφαρμογής της (ΝΣΚ Γνωμοδότηση 23/2020).

Δ. Λύση της εταιρείας

α) Με τις διατάξεις των άρθρων 765-775 AK ρυθμίζονται οι λόγοι λύσης της εταιρείας. Η απαρίθμηση από τον ΑΚ των λόγων αυτών δεν είναι εξαντλητική, αλλά ενδεικτική. Οι εταίροι μπορούν να προβλέψουν με την εταιρική σύμβαση και άλλους λόγους λύσης, όπως επίσης μπορούν ομόφωνα να τερματίσουν την εταιρεία πριν από τη συμβατική της λήξη. Ειδικότερα, μπορεί να συμφωνηθεί ότι η αποχώρηση οποιουδήποτε από τους εταίρους, δηλαδή και χωρίς καταγγελία για σπουδαίο λόγο, μπορεί να επιφέρει τη λύση της εταιρείας ορισμένου χρόνου. Στις περιπτώσεις αυτές, η δήλωση αποχώρησης, όπως και η καταγγελία, απευθύνεται προς όλους τους εταίρους και όχι μόνο προς το διαχειριστή, γιατί η αντιπροσωπευτική εξουσία του τελευταίου δεν εκτείνεται σε σχέσεις που αίρουν την βάση της εταιρείας. Δεν θίγεται η συμφωνία των εταίρων, κατά την οποία μετά την καταγγελία, ή τη δήλωση αποχώρησης κάποιου εταίρου, η εταιρεία θα συνεχίζεται με τους λοιπούς εταίρους.

β) Από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 72, 777 και 784 εδ. β΄ ΑΚ συνάγεται ότι μετά τη λύση της εταιρείας, αυτή ευρίσκεται αυτοδικαίως σε εκκαθάριση. Προϋποθέσεις για τη διεξαγωγή της εκκαθάρισης είναι η ύπαρξη εταιρικής σχέσης, η λύση της εταιρείας και η ύπαρξη εταιρικής περιουσίας προς διανομή, ή χρεών προς τακτοποίηση. Αν χρειασθεί διορισμός εκκαθαριστή αρμόδιο είναι το Μονομελές Πρωτοδικείο κατά την διαδικασία της εκουσίας δικαιοδοσίας. Το δικαστήριο δεν περιορίζεται μόνο στην εξέταση των ουσιαστικών προϋποθέσεων για το διορισμό εκκαθαριστή, αλλά έχει την εξουσία να εξετάσει, κατ άρθρο 284 ΚΠολΔ, και τις προϋποθέσεις της εκκαθάρισης, δηλαδή την ύπαρξη της εταιρικής σχέσης, τη λύση αυτής και την ύπαρξη εταιρικής περιουσίας που πρέπει να εκκαθαριστεί, καθ όσον η διαπίστωση των προϋποθέσεων αυτών αποτελεί προδικαστικό ζήτημα της δίκης για διορισμό εκκαθαριστή (ΕφΠατρ 1015/97).