Αφανής (μετοχική) εταιρεία, είναι η προσωπική, χωρίς νομική προσωπικότητα και εταιρική περιουσία, εταιρεία, με απουσία ανάπτυξης του εταιρικού δεσμού προς τα έξω, στην οποία ο μεταξύ των εταίρων εταιρικός δεσμός καταλαμβάνει τις προς τα έσω σχέσεις των εταίρων.

Σύμφωνα με το άρθρο 285 ν. 4072/2012, με την σύμβαση της αφανούς εταιρείας ο ένας από τους εταίρους (εμφανής εταίρος) παραχωρεί σε άλλον ή άλλους εταίρους (αφανείς εταίρους) δικαίωμα συμμετοχής στα αποτελέσματα μιας ή περισσότερων εμπορικών πράξεων ή εμπορικής επιχείρησης, που διενεργεί στο όνομά του, αλλά προς το κοινό συμφέρον των εταίρων. Η αφανής εταιρεία δεν έχει νομική προσωπικότητα και δεν καταχωρίζεται στο ΓΕ.Μ.Η. Οι όροι της εταιρικής συμφωνίας αποδεικνύονται μόνο με έγγραφη συμφωνία των συμβαλλόμενων μερών, χωρίς να επιτρέπεται η απόδειξη κατά του περιεχομένου της με μάρτυρες. Στην αφανή εταιρεία εφαρμόζονται οι διατάξεις του Αστικού Κώδικα για την εταιρεία, δηλαδή τα άρθρα 741 επ. αυτού, εκτός από εκείνες που δεν συμβιβάζονται με τη φύση της αφανούς εταιρείας.

Α. Ειδικότερα

α) Προς τα έξω εμφανίζεται ένας εταίρος (ή περισσότεροι), που ονομάζεται εμφανής, προς διάκριση από τους αφανείς, ο οποίος αναπτύσσει δραστηριότητα έναντι των τρίτων ιδίω ονόματι (ΑΠ 1234/2015, ΑΠ 1355/2019).

β) Οι εταιρικές εισφορές, για τις οποίες υπάρχει υποχρέωση όλων των εταίρων, δεν μεταβιβάζονται στην εταιρεία, αλλά χρησιμοποιούνται από τον εμφανή εταίρο για την πραγματοποίηση του εταιρικού σκοπού. Ο εμφανής εταίρος υποχρεούται καθετί που ως διαχειριστής αποκτά στο όνομα του να το καταστήσει κοινό όλων των εταίρων, κατά το λόγο της εταιρικής μερίδας εκάστου (ΑΠ 227/2012 ΑΠ 1355/2019).

γ) Οι αφανείς εταίροι μετέχουν μόνον ενοχικά στα αποτελέσματα της δραστηριότητας του εμφανούς εταίρου και όχι ως κοινωνοί των δικαιωμάτων και συνοφειλέτες των υποχρεώσεων που δημιουργεί η δράση του εμφανούς.

δ) Οι αφανείς εταίροι συμμετέχουν μόνο στη κατανομή των κερδών και ζημιών που προκύπτουν από τη δράση του εμφανούς.

Σημείωση 1

Είναι παραδεκτή η άσκηση αγωγής εκ μέρους του αφανούς εταίρου, κατ' ανάλογη εφαρμογή των διατάξεων των άρθρων 779 έως 782 ΑΚ, σε συνδυασμό με το άρθρο 719 ΑΚ, κατά του εμφανούς εταίρου προς απόδοση σε αυτόν της ανήκουσας στον ίδιο μερίδας από τα εταιρικά κέρδη, καθώς και της εισφοράς του, είτε μεταβίβασε αυτήν κατά κυριότητα στον εμφανή συνεταίρο του, προς άσκηση της εταιρικής εμπορικής δραστηριότητας, ως ατομικής του τελευταίου, είτε παρέμεινε κύριος αυτής, τάσσοντας όμως αυτήν κατά προορισμό στην εξυπηρέτηση του εταιρικού σκοπού με παραχώρηση της χρήσης της μόνο στον εμφανή εταίρο, χωρίς να προηγηθεί εκκαθάριση, εκτός αν έχει συμφωνηθεί το αντίθετο μεταξύ των εταίρων (ΑΚ 361), ή αν το δικαστήριο κρίνει ότι είναι απαραίτητη η εκκαθάριση, γιατί από την παράλειψή της επέρχεται σύγχυση, υπό την προϋπόθεση ότι μετά τη λύση της εταιρείας υπάρχει υπόλοιπο σε μετρητά καλύπτον την ζητούμενη προς απόδοση εισφορά (ΑΠ 1355/20190).

Σημείωση 2

Δεδομένου ότι η δραστηριότητα ασκείται στο όνομα του εμφανούς εταίρου, με τη φύση της αφανούς εταιρείας είναι ασυμβίβαστη και η αναλογική έστω εφαρμογή των άρθρων 758 παρ. 1 και 759 ΑΚ. Έτσι, οτιδήποτε αποκτά ο εμφανής εταίρος, κατά την άσκηση της εταιρικής δραστηριότητάς του, δεν ανήκει και στους άλλους εταίρους. Ανήκει μόνο σε αυτόν, ώστε να μπορεί με τα αποκτώμενα να πραγματώνει τον εταιρικό σκοπό (άρθρο 288 παρ. 2 ν. 4072/2012). Στο όνομά του γεννιούνται και οι υποχρεώσεις και αυτός φέρει την ευθύνη για την εκπλήρωσή τους με το σύνολο της περιουσίας του (άρθρο 287 ν. 4072/2012). Η διάταξη του άρθρου 758 παρ. 2 ΑΚ δεν βρίσκει εφαρμογή, γιατί αυτή ισχύει μόνο στις εξωτερικές εταιρείες και ρυθμίζει την περίπτωση που ο διαχειριστής ενεργεί βάσει των αρχών της έμμεσης αντιπροσωπείας. Έτσι, ο εμφανής εταίρος δεν υποχρεούται να καταστήσει κοινό οτιδήποτε απέκτησε κατά την άσκηση της δραστηριότητάς του, αφού δεν αντιπροσωπεύει τους αφανείς εταίρους (ΜονΕφΘεσ 160/2020).

Β. Λύση αφανούς εταιρείας

Η αφανής εταιρεία λύνεται για τους ίδιους λόγους για τους οποίους λύνεται και η αστική εταιρεία (βλ. ανάρτηση «Αστική εταιρεία») με εφαρμογή των άρθρων 765 επ. ΑΚ. Μεταξύ των λόγων λύσεως της εταιρείας περιλαμβάνεται και η καταγγελία, που επιφέρει τα αποτελέσματά της, έστω και αν δεν υπάρχει σπουδαίος λόγος (ΑΚ 766).

Γ. Εκκαθάριση

Σύμφωνα με το άρθρο 291 παρ. 1 εδ. 2 ν. 4072/2012, την λύση της αφανούς εταιρίας ακολουθεί η εκκαθάριση, η οποία συνίσταται στην απόδοση στον αφανή εταίρο της αξίας της συμμετοχής του, μειωμένης κατά τις ζημίες που του αναλογούν.

Σημείωση 3

Ο όρος «εκκαθάριση» δεν χρησιμοποιείται αναφερόμενος σε εκκαθάριση κατά κυριολεξία, αλλά σε διακανονισμό των περιουσιακών σχέσεων των εταίρων. Στο πλαίσιο του διακανονισμού των εταιρικών σχέσεων θα διενεργηθεί η διανομή μεταξύ των εταίρων της περιουσιακής ομάδας, που διαμορφώθηκε από την ανάπτυξη της κοινής εμπορικής δραστηριότητας. Ειδικότερα, θα προσδιορισθεί η αξία της συμμετοχής του αφανούς εταίρου, εν όψει της ενοχικής αξίωσής του για απόδοση των εισφορών, της υποχρέωσης συμμετοχής του στις αναλογούσες ζημίες (με αντίστοιχη απομείωση της προς απόδοση εισφοράς ή με καταβολή συμπληρωματικής εισφοράς προς κάλυψη της ζημίας) ή της αξίωσης συμμετοχής σε τυχόν αναλογούντα κέρδη (κατ' άρθρο 289 παρ. 3 εδ. 1 ν. 4072/2012).

Σημείωση 4

Η διάταξη του άρθρου 291 ν. 4072/2012 για την εκκαθάριση είναι ενδοτικού δικαίου, τόσο ως προς την επιλογή ύπαρξης σταδίου εκκαθάρισης όσο και ως προς το περιεχόμενο του σταδίου αυτού.

Σημείωση 5

Ελλείψει ειδικής συμφωνίας, στο στάδιο διακανονισμού των εταιριών δοσοληψιών θα τυγχάνουν εφαρμογής οι διατάξεις του ΑΚ για την εκκαθάριση, εκτός από εκείνες που δεν συμβιβάζονται με την φύση της αφανούς εταιρίας ως εσωτερικής εταιρίας στερούμενης κοινής περιουσίας (άρθρο 285 παρ. 3 ν.4072/2012). Ο εκκαθαριστής εμφανής εταίρος υποχρεούται σε ταχύ διακανονισμό των εκκρεμών εταιρικών υποθέσεων προκειμένου να λήξουν οριστικά και οι μεταξύ τους ενοχικές σχέσεις. Με αυτήν την έννοια, ο εκκαθαριστής εμφανής εταίρος έχει υποχρέωση στο τέλος κάθε ημερολογιακού εξαμήνου να παρέχει πληροφορίες στον αφανή εταίρο για την εξέλιξη των εργασιών της εκκαθάρισης, με έκθεση των αιτίων, που παρεμπόδισαν την περάτωσή της (άρθρο 291 παρ. 3 ν.4072/2012). Στο πλαίσιο της υποχρέωσης αυτής οφείλει να παρέχει πληροφορίες για την πορεία της εκκαθάρισης και μετά την περάτωσή της οφείλει λογοδοσία. Επίσης υποχρεούται να τηρεί τα απαραίτητα λογιστικά βιβλία και να συντάσσει οικονομικές καταστάσεις για την εκπλήρωση της υποχρέωσης λογοδοσίας. Με την ολοκλήρωση του διακανονισμού των εταιρικών σχέσεων, με την απόδοση των περιουσιακών στοιχείων που προκύπτουν και με την ολοκλήρωση της λογοδοσίας περατώνεται και η διαδικασία εκκαθάρισης (ΜονΕφΘεσ 160/2020).

Δ. Υποχρέωση λογοδοσίας

Στο τέλος κάθε ημερολογιακού έτους, ή στο χρόνο που έχουν συμφωνήσει τα μέρη, καθώς και σε περίπτωση λύσης της εταιρείας, ο εμφανής εταίρος έχει υποχρέωση να λογοδοτήσει και να καταβάλει τα αναλογούντα κέρδη στον αφανή εταίρο. Δεν αποκλείεται να συμφωνηθεί η καταβολή κερδών στον αφανή εταίρο και κατά την διάρκεια του ημερολογιακού έτους, ιδίως κατά την ολοκλήρωση κάποιας πράξης, ή επιχειρηματικής δράσης.

Σημείωση 6

Οποτεδήποτε, και πριν την περάτωση του διακανονισμού των εταιρικών σχέσεων, ο αφανής εταίρος μπορεί να ασκήσει κατά του εμφανούς εταίρου αγωγή λογοδοσίας, εκδικαζόμενη κατά τα άρθρα 473 επ. ΚΠολΔ.

Η λογοδοσία διευκολύνει το στάδιο της εκκαθάρισης, αφού αποσκοπεί στην αντιπαράθεση των εσόδων και εξόδων για την εύρεση του εξαγόμενου (ΜονΕφΘεσ 160/2020).