Η άσκηση της καταγγελίας της σύμβασης εργασίας από τον εργοδότη δεν είναι απεριόριστη και ανέλεγκτη, αλλά υπόκειται στους περιορισμούς του νόμου και του άρθρου 281 ΑΚ. Σύμφωνα με την διάταξη του άρθρου 281 ΑΚ, η καταγγελία της σύμβασης εργασίας, που έγινε κατά κατάχρηση του διευθυντικού του δικαιώματος του εργοδότη, είναι άκυρη και θεωρείται ως μη γενομένη.

O νέος νόμος 4808/2021, όμως, για την προστασία της εργασίας, επέφερε σημαντικές αλλαγές στην νομιμότητα της καταγγελίας της σύμβασης εξαρτημένης εργασίας αορίστου χρόνου. 

Α. Ειδικά προβλεπόμενοι λόγοι  

α) Σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 66 παρ. 1 του ν. 4808/2021, η απόλυση που οφείλεται στους παρακάτω λόγους είναι άκυρη. Άκυρη με την έννοια του νόμου, σημαίνει ότι  ο απολυθείς εργαζόμενος δύναται να διεκδικήσει δικαστικά την αναγνώριση της ακυρότητας της καταγγελίας της σύμβασης εργασίας, ζητώντας την επιστροφή του στην εργασία, με καταβολή σε αυτόν μισθών υπερημερίας για την περίοδο από την απόλυση μέχρι την επαναπρόσληψη.

β) Οι λόγοι αυτοί είναι ειδικά προβλεπόμενοι και είναι  

1) Οφείλεται σε δυσμενή διάκριση σε βάρος του εργαζομένου ή εκδικητικότητα λόγω φύλου, φυλής, χρώματος, πολιτικών φρονημάτων, θρησκευτικών ή φιλοσοφικών πεποιθήσεων, γενεαλογικών καταβολών, εθνικής ή εθνοτικής καταγωγής, γενετήσιου ή σεξουαλικού προσανατολισμού, ηλικίας, ταυτότητας ή χαρακτηριστικών φύλου, αναπηρίας, ή συμμετοχής ή μη σε συνδικαλιστική οργάνωση (άρθρο 66).

2) Οφείλεται σε διάκριση α) λόγω φυλής, χρώματος, εθνικής ή εθνοτικής καταγωγής, γενεαλογικών καταβολών, β) λόγω θρησκευτικών ή άλλων πεποιθήσεων, αναπηρίας ή χρόνιας πάθησης, ηλικίας, οικογενειακής ή κοινωνικής κατάστασης, σεξουαλικού προσανατολισμού, ταυτότητας ή χαρακτηριστικών φύλου στον τομέα της απασχόλησης και της εργασίας, γ) λόγω διευκόλυνσης της άσκησης των δικαιωμάτων των εργαζομένων στο πλαίσιο της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων, ως αντίμετρο σε καταγγελία ή αίτημα παροχής έννομης προστασίας, για τη διασφάλιση τήρησης της αρχής της ίσης μεταχείρισης (άρθρο 66).

3) Οφείλεται σε δυσμενή μεταχείριση του εργαζομένου, για περιστατικό βίας και παρενόχλησης, α) που συνιστά εκδικητική συμπεριφορά του εργοδότη, λόγω μη ενδοτικότητας του εργαζομένου σε σεξουαλική ή άλλη παρενόχληση σε βάρος του, β) όταν γίνεται ως αντίδραση του εργοδότη, σε διαμαρτυρία, καταγγελία, μαρτυρία, ή οποιαδήποτε άλλη ενέργεια του εργαζομένου, στο χώρο της επιχείρησης, ενώπιον δικαστηρίου, ή άλλης αρχής (άρθρο 13).

4) Οφείλεται στην άσκηση των δικαιωμάτων του εργαζομένου σε περίπτωση βίας και παρενόχλησης (άρθρο 66).

5) Οφείλεται σε δυσμενή διάκριση του εργαζομένου, επειδή υπέβαλε καταγγελία εντός της επιχείρησης, ή κίνησε νομική διαδικασία, με σκοπό να επιβληθεί συμμόρφωση του εργοδότη (άρθρο 47).

6) Οφείλεται στην μη υποβολή αιτήματος για διευθέτηση του χρόνου εργασίας, παρά την επιμονή του εργοδότη (άρθρο 59).

7)  Εργαζόμενης μητέρας, τόσο κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, όσο και για το χρονικό διάστημα (18) μηνών μετά τον τοκετό, ή κατά την απουσία της για μεγαλύτερο χρόνο, λόγω ασθένειας που οφείλεται στην κύηση ή τον τοκετό, εκτός εάν υπάρχει σπουδαίος λόγος για καταγγελία (άρθρο 66).

8) Εργαζόμενου πατέρα για χρονικό διάστημα (6) μηνών μετά τον τοκετό, εκτός εάν υπάρχει σπουδαίος λόγος για καταγγελία της σύμβασης εργασίας. Ως σπουδαίος λόγος δεν μπορεί να θεωρηθεί ενδεχόμενη μείωση της απόδοσης στην εργασία της εγκύου που οφείλεται στην εγκυμοσύνη, ή στις οικογενειακές υποχρεώσεις του εργαζόμενου γονέα (άρθρο 48).

9) Οφείλεται σε δυσμενή διάκριση του εργαζομένου, επειδή ζήτησε, ή έλαβε άδεια, ή ευέλικτη ρύθμιση, ή επειδή άσκησε τα σχετικά δικαιώματά του(άρθρο 47)

10) Ως αντίδραση στο αίτημα ή την λήψη οποιασδήποτε άδειας, ή ευέλικτης ρύθμισης για λόγους φροντίδας του τέκνου (άρθρο 66).

11) Λόγω μη αποδοχής από τον εργαζόμενο πρότασης του εργοδότη για μερική απασχόληση ή εκ περιτροπής εργασία (άρθρο 66).

12) Των εργαζομένων που αρνούνται την διευθέτηση, που έχει συμφωνηθεί συλλογικά και η άρνησή τους δεν είναι αντίθετη με την καλή πίστη, καθώς και των εργαζομένων που δεν υπέβαλαν αίτημα για διευθέτηση, αν και τους ζητήθηκε από τον εργοδότη(άρθρο 66).

13) Των εργαζομένων που ασκούν το δικαίωμα αποσύνδεσης από την τηλεργασίας, σύμφωνα με την διάταξη του άρθρου 5 του ν. 3846/2010 (άρθρο 66).

14) Των πολύτεκνων, αναπήρων και εν γένει προστατευόμενων προσώπων (άρθρο 66).

15) Των στρατευμένων (άρθρο 66).

16) Των μετεκπαιδευόμενων εργαζομένων σε τουριστικές επιχειρήσεις (άρθρο 66).  

17) Που γίνεται κατά παράβαση της νομοθεσίας περί ομαδικών απολύσεων (άρθρο 66).

18) Κατά τη διάρκεια της άδειας αναψυχής (άρθρο 66).

19) Που οφείλεται σε νόμιμη συνδικαλιστική δράση του εργαζομένου (άρθρο 66).

20) Των συνδικαλιστικών στελεχών, καθώς και των μελών των συμβουλίων εργαζομένων, των μελών της ειδικής διαπραγματευτικής ομάδας, του ευρωπαϊκού συμβουλίου εργαζομένων και των εκπροσώπων των εργαζομένων, που ασκούν τα καθήκοντά τους στο πλαίσιο της διαδικασίας για την ενημέρωση και τη διαβούλευση της παρ.  3 του άρθρου 56 του ν. 4052/2012, όταν δεν συντρέχει σπουδαίος λόγος (άρθρο 66).

Β. Άλλοι λόγοι

α) O νέος νόμος 4808/2021, στο άρθρο 66 παρ. 3, οποιαδήποτε απόλυση δεν οφείλεται στους παραπάνω ειδικά προβλεπόμενους λόγους, την θεωρεί περιορισμένα καταχρηστική, με την έννοια  ότι, ο απολυθείς εργαζόμενος δύναται δικαστικά να αναζητήσει μόνο πρόσθετη (έξτρα) αποζημίωση. Δεν δύναται δηλαδή να ζητήσει την αναγνώριση της ακυρότητας της καταγγελίας της σύμβασης εργασίας, και την επιστροφή του στην εργασία, με καταβολή σε αυτόν μισθών υπερημερίας για την περίοδο από την απόλυση μέχρι την επαναπρόσληψη, παρά μόνο πρόσθετη (έξτρα) αποζημίωση.

β) Οι λόγοι αυτοί δεν  μνημονεύονται στον νόμο. Προκύπτει, όμως, με βάση την διάταξη του άρθρου 281 ΑΚ, αφού αφαιρεθούν οι παραπάνω νομοθετικά προβλεπόμενοι  λόγοι,  ότι τέτοιοι λόγοι υφίστανται όταν, α) η επιχείρηση έχει οικονομικά προβλήματα, ή είναι σε αναδιάρθρωση και β) υπάρχει  (γενικά) ένταση στις σχέσεις εργοδότη και εργαζόμενου, που δεν καλύπτεται από τις παραπάνω περιπτώσεις και η απόλυση ασκείται καταχρηστικά, όταν δηλαδή υπερβαίνει τα όρια της καλής πίστης, των χρηστών ηθών και του κοινωνικού ή οικονομικού σκοπού του δικαιώματος.

Καταχρηστική, επομένως με την έννοια αυτή, είναι κάθε απόλυση που δεν δικαιολογείται από το καλώς εννοούμενο συμφέρον του εργοδότη, ή από αντισυμβατικές ενέργειες του εργαζόμενου, από τις οποίες επηρεάζεται ο κανονικός ρυθμός της εργασίας και γίνεται για την ικανοποίηση από τον εργοδότη αισθήματος κακότητας, εμπάθειας, μίσος, ή έχθρα, ή σε λόγους εκδίκησης, συνεπεία μη αρεστής στον εργοδότη συμπεριφοράς του εργαζομένου.

β) Η έξτρα αποζημίωση κυμαίνεται από 3 έως 24 μηνιάτικα, πλέον της προβλεπόμενης αποζημίωσης. Αν προστεθούν και τα 12 μηνιάτικα της κανονικής αποζημίωσης που δικαιούται ο μισθωτός, εφ όσον έχει από 16 έτη και πάνω συμπληρωμένα στον ίδιο εργοδότη, το συνολικό πακέτο της αποζημίωσης μπορεί να φτάσει έως τα 36 μηνιάτικα. Το εύρος της έξτρα αποζημίωσης το καθορίζει το δικαστήριο με δυο βασικά κριτήρια, α)  την ένταση του πταίσματος του εργοδότη και β) την περιουσιακή και οικονομική κατάσταση του εργαζομένου και του εργοδότη.