Με τον νέο εργασιακό νόμο 4808/2021 επήλθαν οι παρακάτω βασικές αλλαγές στην εργατική νομοθεσία.

Α. Απαγόρευση βίας και παρενόχλησης στην εργασία

Απαγορεύεται κάθε μορφής βία, ή παρενόχληση, που εκδηλώνεται κατά την διάρκεια της εργασίας, είτε συνδέεται με αυτήν, είτε προκύπτει από αυτήν, συμπεριλαμβανομένης της βίας και παρενόχλησης λόγω φύλου και σεξουαλικής παρενόχλησης.  Ως «βία και παρενόχληση» νοούνται οι μορφές συμπεριφοράς, πράξεις, πρακτικές ή απειλές αυτών, που αποσκοπούν, οδηγούν ή ενδέχεται να οδηγήσουν σε σωματική, ψυχολογική, σεξουαλική ή οικονομική βλάβη, είτε εκδηλώνονται μεμονωμένα είτε κατ’ επανάληψη.  Ως «παρενόχληση» νοούνται οι μορφές συμπεριφοράς, που έχουν ως σκοπό ή αποτέλεσμα την παραβίαση της αξιοπρέπειας του προσώπου αυτού και τη δημιουργία εκφοβιστικού, εχθρικού, εξευτελιστικού, ταπεινωτικού ή επιθετικού περιβάλλοντος, ανεξαρτήτως εάν συνιστούν μορφή διάκρισης, και περιλαμβάνουν και την παρενόχληση λόγω φύλο. Ως «παρενόχληση λόγω φύλου» νοούνται οι μορφές συμπεριφοράς που συνδέονται με το φύλο ενός προσώπου, οι οποίες έχουν ως σκοπό ή αποτέλεσμα την παραβίαση της αξιοπρέπειας του προσώπου αυτού και τη δημιουργία εκφοβιστικού, εχθρικού, εξευτελιστικού, ταπεινωτικού ή επιθετικού περιβάλλοντος, καθώς και μορφές συμπεριφοράς που συνδέονται με τον σεξουαλικό προσανατολισμό, την έκφραση, την ταυτότητα ή τα χαρακτηριστικά φύλου του προσώπου (Άρθρο 4).

Β. Προστασία μητρότητας – πατρότητας  

1) Απαγορεύεται και είναι απόλυτα άκυρη η καταγγελία της σύμβασης εργασίας μητέρας, τόσο κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης της, όσο και για χρονικό διάστημα 18) μηνών μετά τον τοκετό, ή κατά την απουσία της για μεγαλύτερο χρόνο, λόγω ασθένειας που οφείλεται στην κύηση ή τον τοκετό(Άρθρο 63).

2) Απαγορεύεται και είναι απόλυτα άκυρη η καταγγελία της σύμβασης εργασίας πατέρα για χρονικό διάστημα (6) μηνών μετά τον τοκετό, εκτός εάν υπάρχει σπουδαίος λόγος για καταγγελία της σύμβασης εργασίας. Ως σπουδαίος λόγος δεν μπορεί να θεωρηθεί ενδεχόμενη μείωση της απόδοσης στην εργασία της εγκύου που οφείλεται στην εγκυμοσύνη, ή στις οικογενειακές υποχρεώσεις του εργαζόμενου γονέα (άρθρο 48).

Γ. Συμφωνία περί διευθέτησης του χρόνου εργασίας

Επιτρέπεται η διευθέτηση του χρόνου εργασίας, είτε αρχικώς με την σύναψη της σύμβασης εργασίας, είτε μεταγενέστερα με τροποποίηση αυτής, απ ευθείας με συμφωνία μεταξύ εργοδότη και εργαζομένου, εάν στην επιχείρηση δεν υπάρχει συνδικαλιστική οργάνωση, ή, αν δεν επιτευχθεί συμφωνία μεταξύ της συνδικαλιστικής οργάνωσης και του εργοδότη  (Άρθρο 59). Η συμφωνία για διευθέτηση καλύπτει μια συγκεκριμένη περίοδο αναφοράς, έξι  ή δώδεκα μήνες, εντός χρονικού διαστήματος ενός έτους, ακόμη και στην περίπτωση που συνάπτεται με ατομική σύμβαση, κατόπιν αιτήματος του εργαζομένου.

Σημείωση  

Στην διευθέτηση του χρόνου εργασίας απ ευθείας με τον εργοδότη, ο εργοδότης τελεί σε δεσπόζουσα θέση, οπότε μπορεί να επιβάλει τους δικούς του όρους. Σε κάθε περίπτωση, όμως, η διευθέτηση του χρόνου εργασίας, δεν μπορεί να καταστρατηγεί την εν γένει εργατική νομοθεσία και ειδικά την νομοθεσία για το ωράριο εργασίας. Κάθε αυθαιρεσία του εργοδότη, ελέγχεται, αφ ενός με την θεσπισθείσα «ψηφιακή κάρτα εργασίας», αφ ετέρου με συνεχείς ελέγχους της «Επιθεώρησης Εργασίας» και εκ τρίτου από τις διατάξεις περί καταχρηστικής άσκησης του διευθυντικού δικαιώματος του εργοδότη.    

Δ. Ευέλικτες ρυθμίσεις εργασίας για γονείς και φροντιστές

α) Ως «ευέλικτες ρυθμίσεις εργασίας» για γονείς και φροντιστές νοείται «η δυνατότητα των εργαζομένων να προσαρμόζουν την μορφή απασχόλησής τους, μεταξύ άλλων με την χρήση ρυθμίσεων τηλεργασίας, ευέλικτου ωραρίου εργασίας ή με την εφαρμογή μειωμένου ωραρίου εργασίας».

β) Ως «φροντιστής» νοείται ο «εργαζόμενος που παρέχει προσωπική φροντίδα, ή υποστήριξη, σε συγγενή, ή πρόσωπο, που κατοικεί στο ίδιο νοικοκυριό με τον εργαζόμενο και που έχει ανάγκη σημαντικής φροντίδας, ή υποστήριξης για σοβαρό ιατρικό λόγο». 

γ) Κάθε εργαζόμενος γονέας παιδιών ηλικίας έως (12) ετών, ή φροντιστής, δικαιούται να ζητά ευέλικτες ρυθμίσεις εργασίας για λόγους φροντίδας, όπως ιδίως τηλεργασία, ευέλικτο ωράριο εργασίας, ή μερική απασχόληση. δ) Για το δικαίωμα αυτό ο εργαζόμενος γονέας πρέπει να έχει συμπληρώσει (6) μήνες συνεχόμενης, ή με διαδοχικές συμβάσεις, εργασίας ορισμένου χρόνου στον ίδιο εργοδότη ( Άρθρο 31).

Ε. Χρονικά όρια εργασίας

Το ανώτατο όριο πραγματοποίησης υπερωριακής απασχόλησης διαμορφώνεται σε (150) ώρες ετησίως και μέχρι (3) ώρες ημερησίως για το σύνολο των εργαζομένων της Χώρας. Ο χρόνος εβδομαδιαίας εργασίας των μισθωτών δεν μπορεί να υπερβαίνει ανά περίοδο το πολύ τεσσάρων (4) μηνών, τις σαράντα οκτώ (48) ώρες κατά μέσο όρο, συμπεριλαμβανομένων των υπερωριών (και της υπερεργασίας (Άρθρο 58)

Αναλυτικά

1) Πλήρης απασχόληση

α) Η πλήρης απασχόληση καθορίζεται σε (40) ώρες εβδομαδιαίως, οι οποίες δύνανται να κατανέμονται σε πενθήμερη, ή εξαήμερη, εβδομαδιαία εργασία.

β) Όταν εφαρμόζεται σύστημα πενθήμερης εβδομαδιαίας εργασίας, το πλήρες συμβατικό ωράριο εργασίας ανέρχεται ημερησίως σε (8) ώρες.

γ) Όταν εφαρμόζεται σύστημα εξαήμερης εβδομαδιαίας εργασίας, το πλήρες ωράριο εργασίας ανέρχεται σε (6) ώρες και (40) λεπτά ημερησίως (Άρθρο 55).

γ) Με συλλογικές συμβάσεις εργασίας, διαιτητικές αποφάσεις ή ατομικές συμβάσεις εργασίας είναι δυνατή η εφαρμογή μικρότερων ωραρίων πλήρους απασχόλησης ημερησίως και εβδομαδιαίως (Άρθρο 55).

2) Υπερεργασία

α) Σε επιχειρήσεις στις οποίες εφαρμόζεται συμβατικό ωράριο εργασίας έως (40) ώρες την εβδομάδα, ο εργαζόμενος μπορεί να απασχολείται (5) επιπλέον ώρες την εβδομάδα κατά την κρίση του εργοδότη.

β) Οι ώρες αυτές υπερεργασίας (41η, 42η, 43η, 44η, 45η ώρα) αμείβονται με το καταβαλλόμενο ωρομίσθιο προσαυξημένο κατά (20%) και δεν συνυπολογίζονται στα επιτρεπόμενα όρια υπερωριακής απασχόλησης.

γ) Για όσους εργαζομένους ισχύει σύστημα εργασίας (6) εργάσιμων ημερών την εβδομάδα,  η υπερεργασία ανέρχεται σε (8) ώρες την εβδομάδα (από 41η έως 48η ώρα) (Άρθρο 58).

3) Υπερωρία

Η πέραν των (45) ωρών την εβδομάδα απασχόληση του μισθωτού θεωρείται υπερωριακή απασχόληση.

α) Για όσους εργαζομένους ισχύει σύστημα εργασίας (6) εργάσιμων ημερών

την εβδομάδα, υπερωριακή απασχόληση θεωρείται η εργασία πέραν των (48) ωρών την εβδομάδα.

β) Μισθωτοί απασχολούμενοι υπερωριακώς δικαιούνται για κάθε ώρα νόμιμης υπερωρίας, έως (3) ώρες ημερησίως και μέχρι τη συμπλήρωση (150) ωρών ετησίως, αμοιβή ίση με το καταβαλλόμενο ωρομίσθιο προσαυξημένο κατά (40%) (Άρθρο 58).

4) Παράνομη Υπερωρία

Κάθε ώρα υπερωρίας, πέραν των ανωτέρω, χαρακτηρίζεται παράνομη υπερωρία. Για κάθε ώρα παράνομης υπερωρίας ο μισθωτός δικαιούται αποζημίωση ίση με το καταβαλλόμενο ωρομίσθιο προσαυξημένο κατά (120%) (Άρθρο 58).

5) Υπέρβαση Νόμιμης Υπερωρίας

Σε περιπτώσεις επείγουσας φύσης εργασίας, η εκτέλεση της οποίας κρίνεται απολύτως επιβεβλημένη και δεν επιδέχεται αναβολή, με απόφαση του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων, δύναται να χορηγηθεί άδεια υπερωριακής απασχόλησης, πέραν των ανωτέρω ανωτάτων ορίων υπερωριακής απασχόλησης. Για την υπερωριακή αυτή απασχόληση, οι μισθωτοί δικαιούνται αμοιβή ίση με το καταβαλλόμενο ωρομίσθιο προσαυξημένο κατά (60%) (Άρθρο 58)

6) Αμοιβή Κυριακή και Αργίες  

Στις επιχειρήσεις που επιτρέπεται να λειτουργούν τις Κυριακές και ημέρες αργίας, ο εργαζόμενος που θα απασχοληθεί ημέρα Κυριακή, ή αργία, δικαιούται να λάβει  προσαύξηση 75% επί του νομίμου ημερομισθίου, καθώς και αναπληρωματική εβδομαδιαία ανάπαυση σε άλλη ημέρα της εβδομάδας (Άρθρο 63).

Σημείωση 1

Σημειώνεται ότι στις επιχειρήσεις που απαγορεύεται η λειτουργία κατά τις Κυριακές και ημέρες αργίας, ο εργαζόμενος, που θα απασχοληθεί ημέρα Κυριακή, ή αργία, δικαιούται να λάβει το καταβαλλόμενο ημερομίσθιο, ή το 1/25 του μισθού, προσαυξημένο κατά 75% επί του νομίμου ημερομισθίου, αν δε απασχοληθεί για περισσότερες από 5 ώρες, τότε δικαιούται αναπληρωματική εβδομαδιαία ανάπαυση σε άλλη ημέρα της επόμενης εβδομάδας.

Σημείωση 2

Προστίθενται περιπτώσεις επιχειρήσεων/δραστηριοτήτων, οι οποίες εξαιρούνται αυτοδικαίως από την υποχρεωτική ανάπαυση κατά την Κυριακή και τις ημέρες αργίας. Περιλαμβάνονται, οι courier, οι δραστηριότητες παραγωγής υγειονομικών ειδών ή νοσηλευτικών υλικών, οι επιχειρήσεις logistics, παροχής υπηρεσιών τηλεφωνικού κέντρου και τεχνικής υποστήριξης πελατών, παραγωγής έτοιμου σκυροδέματος και security

7) Εργασία 4  ημερών

α) Στο πλαίσιο της διευθέτησης του χρόνου εργασίας, μπορεί να συμφωνηθεί μεταξύ εργοδότη και εργαζομένου εργασία (4) ημερών εβδομαδιαίως, ως πλήρη απασχόληση. Τούτο επιτυγχάνεται με την παροχή επιπλέον των (8) ωρών ημερήσιας εργασίας τις άλλες ημέρες χωρίς αμοιβή και μέχρι (4) ώρες την ημέρα [8 ώρες εργασίας, πλέον 1 ώρα υπερεργασία, πλέον 3 ώρες υπερωρία = 12 ώρες] και μέχρι την συμπλήρωση των (40) ωρών εβδομαδιαίως (Άρθρο 55). 

β) Λήψη άδειας αντιστοίχων ωρών

Επιτρέπεται στην παραπάνω περίπτωση (δηλαδή παροχή ημερήσιας εργασίας πλέον των (8) και μέχρι (12) ώρες ημερησίως), να συμφωνηθεί, αντί της λήψης άδειας (ρεπό) όλη την (5) ημέρα της εβδομάδας, λήψη άδειας (ρεπό) αντιστοίχων ωρών.   

8) Ανάπαυση εργαζομένων

α)  Όταν ο χρόνος ημερήσιας εργασίας υπερβαίνει τις (4) συνεχόμενες ώρες, χορηγείται διάλειμμα κατ’ ελάχιστον (15) λεπτών και κατά μέγιστον (30) λεπτών, κατά τη διάρκεια του οποίου οι εργαζόμενοι δικαιούνται να απομακρυνθούν από τη θέση εργασίας τους. Το διάλειμμα δεν αποτελεί χρόνο εργασίας και δεν επιτρέπεται να χορηγείται συνεχόμενο με την έναρξη, ή την λήξη της ημερήσιας εργασίας.

β)  Όσοι απασχολούνται κατά πλήρες ημερήσιο, αλλά διακεκομμένο ωράριο για όλες ή μερικές ημέρες της εβδομάδας, δικαιούνται αναπαύσεως, ενδιαμέσως μεταξύ των τμημάτων του ωραρίου τους, που δεν μπορεί να είναι μικρότερη από (3) ώρες (Άρθρο 56).

9) Παροχή πρόσθετης εργασίας από εργαζόμενους μερικής απασχόλησης

α) Στην μερική απασχόληση, αν παραστεί ανάγκη για πρόσθετη εργασία πέραν της συμφωνημένης, ο εργαζόμενος έχει υποχρέωση να την παράσχει, αν είναι σε θέση να το κάνει και η άρνησή του δεν είναι αντίθετη με την καλή πίστη.

β) Αν παρασχεθεί εργασία πέραν της συμφωνημένης, ο μερικώς απασχολούμενος δικαιούται αντίστοιχης αμοιβής με προσαύξηση (12%) επί της συμφωνηθείσας αμοιβής για κάθε επιπλέον ώρα εργασίας που θα παράσχει.

γ) Σε κάθε περίπτωση η πρόσθετη εργασία δύναται να πραγματοποιηθεί κατ’ ανώτατο όριο μέχρι τη συμπλήρωση του πλήρους ημερήσιου ωραρίου του συγκρίσιμου εργαζομένου (8 ώρες) (Άρθρο 57).

δ) O μερικώς απασχολούμενος μπορεί να αρνηθεί την παροχή εργασίας πέραν της συμφωνημένης, όταν η πρόσθετη εργασία λαμβάνει χώρα κατά συνήθη τρόπο.

ΣΤ.  Καταγγελία σύμβασης εργασίας   

1) Απόλυση για συγκεκριμένους λόγους 

Όταν η καταγγελία της σύμβασης εξαρτημένης εργασίας αορίστου χρόνου γίνεται για τους παρακάτω λόγους, η απόλυση είναι άκυρη, χωρίς να ελέγχεται εάν η καταγγελία  υπερέβη, ή όχι, τα όρια που επιβάλλουν η καλή πίστη και τα χρηστά ήθη. Ο εργαζόμενος δύναται να διεκδικήσει δικαστικά την ακύρωση της απόλυσης και την επιστροφή του στην εργασία, με καταβολή σε αυτόν μισθών υπερημερίας για την περίοδο μέχρι την επαναπρόσληψη (Άρθρο 66).

α) Οφείλεται στην μη υποβολή αιτήματος για διευθέτηση του χρόνου εργασίας, παρά την επιμονή του εργοδότη (Άρθρο 59).

β) Γίνεται ως αντίδραση σε ενάσκηση νομίμου δικαιώματος του εργαζομένου.

γ) Οφείλεται στην άσκηση των δικαιωμάτων του εργαζομένου σε περίπτωση βίας και παρενόχλησης.

δ) Οφείλεται σε δυσμενή διάκριση σε βάρος του εργαζομένου, ή εκδικητικότητα, λόγω φύλου, φυλής, χρώματος, πολιτικών φρονημάτων, θρησκευτικών ή φιλοσοφικών πεποιθήσεων, γενεαλογικών καταβολών, εθνικής ή εθνοτικής καταγωγής, γενετήσιου ή σεξουαλικού προσανατολισμού, ηλικίας, ταυτότητας ή χαρακτηριστικών φύλου, αναπηρίας, ή συμμετοχής ή μη σε συνδικαλιστική οργάνωση.

ε) Των εγκύων και τεκουσών γυναικών,

στ)  Του πατέρα του νεογεννηθέντος τέκνου, όταν δεν συντρέχει σπουδαίος λόγος,

ζ) Ως αντίδραση στο αίτημα ή την λήψη οποιασδήποτε άδειας, ή ευέλικτης ρύθμισης για λόγους φροντίδας του τέκνου,

η) Κατά τη διάρκεια της άδειας αναψυχής,

θ) Των πολύτεκνων, αναπήρων και εν γένει προστατευόμενων προσώπων,

ι) Των στρατευμένων,

ια) Των μετεκπαιδευομένων εργαζομένων σε τουριστικές επιχειρήσεις,

ιβ) Που γίνεται κατά παράβαση της νομοθεσίας περί ομαδικών απολύσεων, ιγ) Κατά των συνδικαλιστικών στελεχών και των μελών των συμβουλίων εργαζομένων,

ιδ) Που οφείλεται σε νόμιμη συνδικαλιστική δράση του εργαζομένου,

ιε) Λόγω μη αποδοχής από τον εργαζόμενο πρότασης του εργοδότη για μερική απασχόληση ή εκ περιτροπής εργασία,

ιστ) Των εργαζομένων που αρνούνται την διευθέτηση που έχει συμφωνηθεί συλλογικά και η άρνησή τους δεν είναι αντίθετη με την καλή πίστη.

Το βάρος απόδειξης ότι η απόλυση έγινε για κάποιον από τους παραπάνω λόγους φέρει ο εργαζόμενος. Εναπόκειται στον εργοδότη να αποδείξει ότι η απόλυση δεν έγινε για τον προβαλλόμενο λόγο.

2) Απόλυση για άλλους λόγους 

Όταν η καταγγελία της σύμβασης εξαρτημένης εργασίας αορίστου χρόνου γίνεται για άλλους λόγους, εκτός των παραπάνω λόγων, το Δικαστήριο δύναται κατά την κρίση του, μετά από αίτημα του εργοδότη, ή και του εργαζομένου, ακυρώνοντας την απόλυση, να μην διατάξει την επιστροφή του εργαζομένου στην εργασία του,  αλλά να επιδικάσει ποσό πρόσθετης αποζημίωσης (Άρθρο 66).

α) Οι λόγοι αυτοί δεν προσδιορίζονται από τον νόμο, αλλά εμμέσως προκύπτει ότι τέτοιοι λόγοι υφίστανται, α) όταν υπάρχει  (γενικά) ένταση στις σχέσεις εργοδότη και εργαζόμενου, που δεν καλύπτεται από τις παραπάνω περιπτώσεις και β) όταν η επιχείρηση έχει οικονομικά προβλήματα, ή είναι σε αναδιάρθρωση.

β) Η πρόσθετη (έξτρα) αποζημίωση κυμαίνεται από 3 έως 24 μηνιάτικα. Αν προστεθούν και τα 12 μηνιάτικα της κανονικής αποζημίωσης που δικαιούται ο μισθωτός, εφ όσον έχει από 16 έτη και πάνω συμπληρωμένα στον ίδιο εργοδότη, τότε το συνολικό πακέτο της αποζημίωσης μπορεί να φτάσει έως τα 36 μηνιάτικα. Το εύρος της έξτρα αποζημίωσης το καθορίζει το δικαστήριο με δυο βασικά κριτήρια, α)  την ένταση του πταίσματος του εργοδότη και β) την περιουσιακή και οικονομική κατάσταση του εργαζομένου και του εργοδότη.

Σημείωση 1   

Ο εργαζόμενος, που απολύθηκε από την εργασία του για οποιονδήποτε λόγο, δύναται, αντί να διεκδικήσει την αναγνώριση της ακυρότητας της καταγγελίας της σύμβασης εργασίας και την επιστροφή στην εργασία του, να ζητήσει από το Δικαστήριο να του επιδικάσει την παραπάνω πρόσθετη αποζημίωση (Άρθρο 66).

Σημείωση 2

Απαγορεύεται με ποινή απαραδέκτου η σώρευση στην αγωγή (ακόμη και επικουρική) αιτήματος για πρόσθετη αποζημίωση με αίτημα για αναγνώριση της ακυρότητας της καταγγελίας (Άρθρο 66).

Σημείωση 3   

α) Εάν κατά την καταγγελία της σύμβασης εξαρτημένης εργασίας δεν τηρήθηκαν οι προβλεπόμενες προϋποθέσεις για την εγκυρότητά της, με εξαίρεση την καταβολή της αποζημίωσης απολύσεως, το κύρος της καταγγελίας ισχυροποιείται, εφ όσον ο εργοδότης καλύψει την τυπική παράλειψη εντός προθεσμίας (1) μηνός από την επίδοση της σχετικής αγωγής, ή από την υποβολή αιτήματος επίλυσης εργατικής διαφοράς.

β) Όταν το ποσό της αποζημίωσης υπολείπεται του ποσού της νόμιμης αποζημίωσης λόγω προφανούς σφάλματος, ή εύλογης αμφιβολίας ως προς τη βάση υπολογισμού αυτής, η καταγγελία δεν ακυρώνεται, αλλά διατάσσεται η συμπλήρωσή της (Άρθρο 66).

3) Απαλλαγή από την υποχρέωση παροχής εργασίας μετά από απόλυση με  προειδοποίηση (προμήνυση)

Μετά από πρόταση του εργοδότη και αποδοχή από τον εργαζόμενο είναι δυνατή η απαλλαγή του εργαζομένου από την υποχρέωση παροχής εργασίας μετά από προμήνυση (προειδοποίηση) της καταγγελίας της σύμβασης εργασίας. Στην περίπτωση αυτή ο εργαζόμενος έχει το δικαίωμα να εργασθεί σε άλλο εργοδότη, χωρίς να επηρεάζονται τα αποτελέσματα της καταγγελίας και το ύψος της καταβλητέας αποζημίωσης (Άρθρο 65).

4) Εξίσωση υπαλλήλων – εργατοτεχνιτών  

Καταργήθηκε η διάκριση μεταξύ υπαλλήλων και εργατοτεχνιτών, αναφορικά με την προθεσμία προμήνυσης και την καταγγελία της σύμβασης  εργασίας και επομένως του ποσού της καταβλητέας αποζημίωσης. Ως μηνιαίος μισθός του εργατοτεχνίτη λογίζονται τα (22) ημερομίσθια (Άρθρο 64).

Ζ. Ρύθμιση για τις γονικές άδειες (βλ. σχετική ανάρτηση)

Η. Ρύθμιση για την τηλεργασία στον ιδιωτικό τομέα (βλ. σχετική ανάρτηση)

Θ. Ρύθμιση  του Συλλογικού Εργατικού Δικαίου