Η απεργία αποτελεί δικαίωμα των εργαζομένων, που ασκείται από τις συνδικαλιστικές οργανώσεις. Αποτελεί μέσο για την διαφύλαξη και προαγωγή των οικονομικών, εργασιακών, συνδικαλιστικών και ασφαλιστικών συμφερόντων των εργαζομένων και ως εκδήλωση αλληλεγγύης για τους αυτούς σκοπούς, αλλά και ως εκδήλωση αλληλεγγύης εργαζομένων επιχειρήσεων ή εκμεταλλεύσεων που εξαρτώνται από πολυεθνικές εταιρίες προς εργαζομένους σε επιχειρήσεις ή εκμεταλλεύσεις ή στην έδρα της ίδιας πολυεθνικής εταιρείας, εφόσον η έκβαση της απεργίας των τελευταίων θα έχει άμεσες επιπτώσεις στα οικονομικά ή εργασιακά συμφέροντα των πρώτων.

Σύμφωνα με τα άρθρα 91 επ. του ν. 4808/2021, για την προστασία της εργασίας κ.λ.ν.δ, επήλθαν σημαντικές αλλαγές στην κήρυξη και νομιμότητα της απεργίας. 

Α) Κήρυξη απεργίας

α) Πέραν της φυσικής παρουσίας, προβλέπεται και η εξ αποστάσεως συμμετοχή μέλους σε Γενική Συνέλευση Συνδικαλιστικής Οργάνωσης καθώς και η ψήφιση εξ αποστάσεως, η οποία μπορεί να πραγματοποιηθεί με ηλεκτρονική, διαδικτυακή, ή δικτυακή σύνδεση.

β) Για την συζήτηση και λήψη απόφασης κήρυξης απεργίας απαιτείται η φυσική, ή εξ αποστάσεως, ψήφος τουλάχιστον του (1/2) των οικονομικώς τακτοποιημένων μελών (άρθρο 86).

γ) Οι αποφάσεις της Γενικής Συνέλευσης, αν δεν ορίζεται διαφορετικά στο καταστατικό, λαμβάνονται με σχετική πλειοψηφία των φυσικώς και εξ αποστάσεως παρόντων (άρθρο 86).

δ) Η απεργία στην περίπτωση εκδήλωσης αλληλεγγύης εργαζομένων επιχειρήσεων ή εκμεταλλεύσεων που εξαρτώνται από πολυεθνικές εταιρίες, κηρύσσεται μόνο από την πιο αντιπροσωπευτική τριτοβάθμια συνδικαλιστική οργάνωση (άρθρο 91).

Β) Προειδοποίηση εργοδότη

Για την άσκηση του δικαιώματος της απεργίας, συμπεριλαμβανομένων των ολιγόωρων στάσεων εργασίας, απαιτείται προειδοποίηση του εργοδότη, ή της συνδικαλιστικής του οργάνωσης (24) τουλάχιστον ώρες πριν από την πραγματοποίησή της. Η προειδοποίηση είναι έγγραφη, επιδίδεται με δικαστικό επιμελητή στον εργοδότη, ή τους εργοδότες, που αφορά και περιλαμβάνει την ημέρα και ώρα έναρξης και την διάρκεια της απεργίας, την μορφή αυτής, τα αιτήματα και τους λόγους που τα θεμελιώνουν (άρθρο 91).

Γ) Διάθεση Προσωπικού Ασφαλείας

Σύμφωνα με το άρθρο 95 του νόμου, κατά την διάρκεια της απεργίας η συνδικαλιστική οργάνωση, η οποία την κηρύσσει, έχει υποχρέωση να διαθέτει το αναγκαίο προσωπικό για την ασφάλεια των εγκαταστάσεων της επιχείρησης και την πρόληψη καταστροφών και ατυχημάτων (Προσωπικό Ασφαλείας).

Δ) Επιχειρήσεις δημόσιου χαρακτήρα ή κοινής ωφέλειας

α) Κήρυξη απεργίας

Σύμφωνα με το ίδιο άρθρο 92 του νόμου, στις επιχειρήσεις δημόσιου χαρακτήρα ή κοινής ωφέλειας, η λειτουργία των οποίων έχει ζωτική σημασία για την εξυπηρέτηση βασικών αναγκών του κοινωνικού συνόλου, δηλαδή στις επιχειρήσεις, α) Παροχής υγειονομικών υπηρεσιών από νοσηλευτικά εν γένει ιδρύματα. β) Διύλισης και διανομής ύδατος. γ) Παραγωγής και διανομής ηλεκτρικού ρεύματος ή καύσιμου αερίου. δ) Παραγωγής ή διύλισης ακάθαρτου πετρελαίου. ε) Μεταφοράς προσώπων και αγαθών από την ξηρά, τη θάλασσα και τον αέρα. στ) Τηλεπικοινωνιών και ταχυδρομείων. ζ) Αποχέτευσης και απαγωγής ακάθαρτων υδάτων και λυμάτων και αποκομιδής και εναποθέσεως απορριμμάτων. η) Φορτοεκφόρτωσης και αποθήκευσης εμπορευμάτων στα λιμάνια. θ) Τραπέζης της Ελλάδος, Πολιτικής Αεροπορίας και κάθε είδους υπηρεσιών ή τμημάτων υπηρεσιών που απασχολούνται με την εκκαθάριση και πληρωμή των μισθών του προσωπικού του κατά το άρθρο 14 του ν. 4270/2014 δημόσιου τομέα, η  απεργία των εργαζομένων επιτρέπεται,

αα) Στις πρωτοβάθμιες συνδικαλιστικές οργανώσεις, αν κηρυχθεί με απόφαση της Γενικής Συνέλευσης. Για ολιγόωρες, όμως, στάσεις, εφ όσον δεν πραγματοποιούνται την ίδια μέρα, ή μέσα στην ίδια εβδομάδα, αρκεί απόφαση του διοικητικού συμβουλίου, εκτός αν το καταστατικό ορίζει διαφορετικά.

αβ) Στις πρωτοβάθμιες συνδικαλιστικές οργανώσεις ευρύτερης περιφέρειας, ή πανελλαδικής έκτασης, αν κηρυχθεί με απόφαση του διοικητικού συμβουλίου, εκτός αν το καταστατικό ορίζει διαφορετικά.

αγ) Στις δευτεροβάθμιες και τριτοβάθμιες συνδικαλιστικές οργανώσεις, αν κηρυχθεί με απόφαση του διοικητικού συμβουλίου, εκτός εάν το καταστατικό τους ορίζει διαφορετικά (παρ. 2 άρθρου 20 ν. 1264/1982).

β) Διάθεση Προσωπικού Ασφαλείας

Κατά τη διάρκεια της απεργίας η συνδικαλιστική οργάνωση, η οποία την κηρύσσει, έχει υποχρέωση α) να διαθέσει το αναγκαίο προσωπικό για την ασφάλεια των εγκαταστάσεων της επιχείρησης και την πρόληψη καταστροφών και ατυχημάτων, β) να διαθέσει το αναγκαίο προσωπικό για την αντιμετώπιση στοιχειωδών αναγκών του κοινωνικού συνόλου κατά τη διάρκεια της απεργίας.

Το παραπάνω προσωπικό καθορίζεται με ειδική συμφωνία μεταξύ της αντιπροσωπευτικής συνδικαλιστικής οργάνωσης στην επιχείρηση και της διοίκησης της επιχείρησης. Αν στην επιχείρηση υπάρχουν περισσότερες συνδικαλιστικές οργανώσεις, αντιπροσωπευτικότερη είναι εκείνη που συγκεντρώνει το μεγαλύτερο αριθμό μελών, που ψήφισαν κατά τις τελευταίες εκλογές για την ανάδειξη διοίκησης, ανεξάρτητα από τις ειδικότητες των εργαζομένων που είναι μέλη της. Οι λοιπές συνδικαλιστικές οργανώσεις δικαιούνται να παρέμβουν στις διαπραγματεύσεις και τις λοιπές διαδικασίες (άρθρο 21 ν. 1264/1982).

γ) Διάθεση Προσωπικού Ελάχιστης Εγγυημένης Υπηρεσίας

Πέραν του προσωπικού ασφαλείας, υπάρχει υποχρέωση διάθεσης και προσωπικού για την αντιμετώπιση στοιχειωδών αναγκών του κοινωνικού συνόλου κατά τη διάρκεια της απεργίας (Προσωπικό Ελάχιστης Εγγυημένης Υπηρεσίας). Οι στοιχειώδεις αυτές ανάγκες ορίζονται ως τουλάχιστον το (1/3) της συνήθως παρεχόμενης υπηρεσίας.

Ε) Απαγόρευση παρεμπόδισης της εργασίας

α) Σύμφωνα με το άρθρο 93 του νόμου, απαγορεύεται η παρεμπόδιση των εργαζομένων, που δεν συμμετέχουν στην απεργία, να προσέρχονται και αποχωρούν ελεύθερα και ανεμπόδιστα στην εργασία τους και να την παρέχουν χωρίς εμπόδιο.

β) Σε περίπτωση παραβίασης της ανωτέρω υποχρέωσης, η απεργία μπορεί να διακοπεί. Για την κήρυξη νέας απεργίας απαιτείται η τήρηση όλων των διατυπώσεων του άρθρου 20 του ν. 1264/1982 και της προθεσμίας της παρ. 1 του άρθρου 19, ή της παρ. 2 του άρθρου 20 του ν. 1264/1982, κατά περίπτωση.

γ) Υπαίτια παραβίαση της παραπάνω υποχρέωσης γεννά αστική ευθύνη της συνδικαλιστικής οργάνωσης και των υπαίτιων μελών του διοικητικού της συμβουλίου.

ΣΤ. Υποχρέωση δημοσίου διαλόγου για τα θέματα της απεργίας

Σύμφωνα με το άρθρο 94 του νόμου, οι συνδικαλιστικές οργανώσεις που κηρύσσουν απεργία στο Δημόσιο, τους ΟΤΑ, τα ν.π.δ.δ., καθώς και σε φορείς, υπηρεσίες, οργανισμούς και επιχειρήσεις, υποχρεούνται να καταθέσουν ενώπιον του Ο.ΜΕ.Δ. αίτηση διεξαγωγής δημόσιου διαλόγου για τα αιτήματα της απεργίας. Όσο διαρκεί ο δημόσιος διάλογος, αναστέλλεται η απεργία και απαγορεύεται η άσκηση αγωγής ενώπιον των αρμόδιων δικαστηρίων για θέματα σχετικά με την εν λόγω απεργία.

Ζ. Απαγόρευση απεργίας χωρίς Προσωπικό Ασφαλείας, ή Προσωπικό Ελάχιστης Εγγυημένης Υπηρεσίας

Δεν επιτρέπεται η κήρυξη απεργίας χωρίς να έχει προηγουμένως καθοριστεί το Προσωπικό Ασφαλείας, ή το Προσωπικό Ελάχιστης Εγγυημένης Υπηρεσίας, ή χωρίς να τεθεί πραγματικώς στη διάθεση του εργοδότη το προσωπικό αυτό, υποκείμενο στο διευθυντικό του δικαίωμα, με ευθύνη της συνδικαλιστικής οργάνωσης που κηρύσσει την απεργία.

Η) Απαγόρευση πρόσληψης Απεργοσπαστών  - Ανταπεργίας - Νομιμότητα απεργίας 

Σύμφωνα με το ίδιο άρθρο 95 του νόμου

α) Απαγορεύεται κατά την διάρκεια της απεργίας η πρόσληψη απεργοσπαστών.

β) Απαγορεύεται η ανταπεργία (λοκ-άουτ).

γ) Δεν επιτρέπεται η δικαστική απαγόρευση απεργίας με ασφαλιστικά μέτρα.

δ) Για όλες τις διαφορές αποφασίζει το Μονομελές Πρωτοδικείο της έδρας της συνδικαλιστικής οργάνωσης που έχει κηρύξει την απεργία κατά τη διαδικασία των άρθρων 663 έως 676 ΚΠολΔ.

ε) Η προθεσμία της έφεσης είναι (3) μέρες.

στ) Εάν απεργία, ή στάση εργασίας, που έχει κηρυχθεί από πρωτοβάθμια συνδικαλιστική οργάνωση, κριθεί παράνομη, δεν επιτρέπεται, μετά την έκδοση της δικαστικής απόφασης, η κήρυξη απεργίας κατά του ίδιου εργοδότη και με ίδια ημερομηνία έναρξης από την αντίστοιχη δευτεροβάθμια ή τριτοβάθμια συνδικαλιστική οργάνωση.