A. Η γονική μέριμνα του ανηλίκου αφαιρείται από τους γονείς και ανατίθεται σε τρίτο, ή ο ανήλικος τίθεται σε επιτροπεία, όταν.

α) Ο πατέρας, ή η μητέρα, παραβαίνουν τα καθήκοντά τους για την επιμέλεια του τέκνου, ή την διοίκηση της περιουσίας του, ή ασκούν το λειτούργημα αυτό καταχρηστικά, ή δεν είναι σε θέση να ανταποκριθούν σε αυτό (ΑΚ 1532).

β) Κανένας γονέας  δεν μπορεί να ασκήσει την γονική μέριμνα του ανηλίκου (ΑΚ 1513, 1514).

γ) Ο πατέρας, ή η μητέρα, το ζητήσουν οι ίδιοι για σπουδαίο λόγο (ΑΚ 1535).

δ) Στην περίπτωση διαζυγίου, ή ακύρωσης του γάμου, ή διακοπής της συμβίωσης των συζύγων, κυρίως όταν, ο ένας ή και οι δύο γονείς, δεν είναι σε θέση να ανταποκριθούν στα καθήκοντά τους περί την επιμέλεια του προσώπου του, ή την διοίκηση της περιουσίας του (ΑΚ 1513, 1514).

ε) Στην περίπτωση αναδοχής ανηλίκου, όταν η ένταξη του ανηλίκου στην ανάδοχη οικογένεια γίνεται διαρκέστερη, ενώ παράλληλα εξασθενούν οι δεσμοί του με τους φυσικούς γονείς του (ΑΚ 1660, 1661).

B. Η γονική μέριμνα αφαιρείται και ανατίθεται σε τρίτο κατόπιν υποβολής αίτησης του έχοντος έννομο συμφέρον, όπως γονείς, γονέας, πλησιέστεροι συγγενείς του τέκνου, εισαγγελέας, ή και αυτεπαγγέλτως, από το αρμόδιο δικαστήριο με την διαδικασία της εκουσίας δικαιοδοσίας (ΑΚ 1591, ΚΠολΔ 739). Αρμόδιο δικαστήριο είναι το Μονομελές Πρωτοδικείο στην περιφέρεια του οποίου έχει την συνήθη διαμονή του ο ανήλικος, αν δε, δεν έχει την συνήθη διαμονή του στην Ελλάδα, η αίτηση ασκείται στο δικαστήριο της τελευταίας συνήθους διαμονής του στην Ελλάδα, διαφορετικά στα δικαστήρια των Αθηνών ΚΠολΔ 796 παρ. 1).

Γ. Το δικαστήριο αφαιρεί την άσκηση της γονικής μέριμνας, ολικά ή μερικά και αναθέτει την πραγματική φροντίδα του τέκνου ή, ακόμη και την επιμέλειά του, ολικά ή μερικά, στον τρίτο, που θα υποδειχθεί από τον αιτούντα, όπως στον άλλο γονέα, συγγενή κλπ. ή σε εξαιρετική περίπτωση, όπως όταν δεν υποδειχθεί τρίτος, ή για άλλο σπουδαίο λόγο, σε επίτροπο (γενικό, ή ειδικό) καθορίζοντας ανάλογα την έκταση των διαχειριστικών του εξουσιών, θέτοντας, έτσι, το ανήλικο σε επιτροπεία των άρθρων 1589 επ. ΑΚ.

Δ. Το δικαστήριο, κατά την κρίση του, κατά τον διορισμό του τρίτου, ή του επιτρόπου, επιλέγει το καταλληλότερο πρόσωπο με προτίμηση προς τον άλλο γονέα, ή τους πλησιέστερους συγγενείς του ανηλίκου, συνεκτιμώντας και την έρευνα της αρμόδιας κοινωνικής υπηρεσίας, η μη προσκόμιση της οποίας δεν αποτελεί δικονομικό απαράδεκτο, λόγω μη συγκρότησής της, και αποφασίζει, αφού ακούσει, αν αυτό είναι δυνατόν, τους πλησιέστερους συγγενείς του ανηλίκου, καθώς και κάθε άλλο πρόσωπο, το οποίο μπορεί κατά την κρίση του να το διαφωτίσει.

Ε. Αν δεν βρίσκεται κατάλληλο φυσικό πρόσωπο για να διοριστεί, το δικαστήριο θέτει το ανήλικο σε επιτροπεία και την αναθέτει σε ίδρυμα, ή σωματείο, που έχουν συσταθεί ειδικά για το σκοπό αυτό και διαθέτουν το κατάλληλο προσωπικό και υποδομή, αλλιώς στην αρμόδια κοινωνική υπηρεσία.

ΣΤ. Αν υπάρχει επείγουσα ανάγκη να εκπροσωπηθεί ο ανήλικος σε συγκεκριμένη δικαιοπραξία, ή δίκη, το δικαστήριο με προσωρινή διαταγή του διορίζει, με αίτηση των συγγενών, ή και αυτεπαγγέλτως, προσωρινό επίτροπο.

Προσοχή 

Οι διαφορές για την αφαίρεση της γονικής μέριμνας, σύμφωνα με το άρθρο 1514 παρ. 2 ΑΚ, ως ισχύει μετά την τροποποίηση με τον ν. 4800/2021, υπάγονται σε διαμεσολάβηση.