Σύμφωνα με τον νόμο 4538/2018 «Μέτρα για την προώθηση των Θεσμών της Αναδοχής και Υιοθεσίας και άλλες διατάξεις» για να τοποθετηθεί ο ανήλικος σε «ανάδοχο γονέα», πρέπει το συμφέρον του να επιβάλει την ανάθεση της πραγματικής φροντίδας του σε «ανάδοχο γονέα».

Α. Το συμφέρον του ανηλίκου επιβάλει την ανάθεση της πραγματικής φροντίδας του σε ανάδοχο γονέα, όταν  

α) Οι γονείς του αδυνατούν, ή εμποδίζονται να ασκούν, κατά τρόπο ικανοποιητικό, εν όλω ή εν μέρει, την γονική μέριμνα.

β) Ο ανήλικος είναι, έκθετος, ορφανός, ή εγκαταλελειμμένος και από τους δύο γονείς, ή προκειμένου περί εκτός γάμου µη αναγνωρισμένου τέκνου εγκαταλελειμμένος από την μητέρα του, κακοποιημένος, ή παραμελημένος από τους γονείς τους, ή από άλλους συνοικούντες.

γ) Ο ανήλικος διαβιεί σε ιδρύματα.

δ) Ο επίτροπος του ανηλίκου αδυνατεί, ή εμποδίζεται, να ανταποκριθεί στα καθήκοντα, που σχετίζονται µε την εξασφάλιση της υγιούς σωματικής και πνευματικής ανάπτυξής του.

Β. Ο «ανάδοχος γονέας» πρέπει να είναι κατάλληλος να γίνει «ανάδοχος γονέας». 

Κατάλληλος θεωρείται, κάθε φυσικό πρόσωπο, ανεξαρτήτως φύλου και σεξουαλικών προτιμήσεων  

α) που έχει συνάψει γάμο, ή σύμφωνο συμβίωσης, µε ή χωρίς παιδιά, ή

β) είναι μεμονωμένο άτομο, άγαμο, ή διαζευγμένο, ή σε χηρεία, µε ή χωρίς παιδιά, ή

γ) είναι συγγενής εξ αίματος οποιουδήποτε βαθμού µε το ανήλικο (συγγενική αναδοχή).

δ) πληροί τα όρια ηλικίας και έχει διαφορά ηλικίας από τον αναδεχόμενο, σύμφωνα µε όσα ισχύουν για την υιοθεσία ανηλίκου. Ο περιορισμός της ηλικίας δεν ισχύει για την περίπτωση της «συγγενικής αναδοχής».

ε) έχει αυτός, και οι συνοικούντες με αυτόν, καλή ψυχική, διανοητική και σωματική υγεία, και δεν πάσχουν από χρόνια μεταδοτικά νοσήματα.

στ) δεν έχει αυτός, και οι συνοικούντες με αυτόν, καταδικαστεί τελεσίδικα, ή δεν εκκρεμεί σε βάρος τους ποινική δίωξη για τα αδικήματα που επισύρουν έκπτωση από τη γονική μέριμνα, ή για κακοποίηση, ή παραμέληση ανηλίκων, για τα αδικήματα της πορνογραφίας ανηλίκων, μαστροπείας, σωματεμπορίας, ασέλγειας µε ανήλικο έναντι αμοιβής, αποπλάνηση παιδιών, ληστείας, καθώς και για όσα προβλέπονται από την νομοθεσία για τα ναρκωτικά, ή την εμπορία οργάνων.

ζ) έχει αποδεδειγμένα την δυνατότητα να καλύψει τα βασικά έξοδα διατροφής, μόρφωσης και ιατρικής περίθαλψης του αναδόχου τέκνου, διαθέτοντας επαρκείς προς τούτο οικονομικούς πόρους και μπορεί να καταβάλλει προσωπική φροντίδα.

η) έχει προηγουμένως (υποχρεωτικά) εγγραφεί στο «Εθνικό Μητρώο Υποψήφιων Αναδόχων Γονέων».

Γ. Η προηγούμενη εγγραφή στο «Εθνικό Μητρώο Υποψήφιων Αναδόχων Γονέων» μπορεί να παραληφθεί μόνο, εφ όσον πρόκειται για συγγενική αναδοχή και μόνο σε απρόβλεπτες, ή επείγουσες περιπτώσεις, όπως ο αιφνίδιος θάνατος των γονέων, η εγκληματική ενέργεια μεταξύ των γονέων και η απροειδοποίητη εγκατάλειψη της οικογενειακής εστίας από τους γονείς.

Δ. Εξατομικευμένος έλεγχος «αναδόχου γονέα».

α) Πριν την τοποθέτηση του συγκεκριμένου ανηλίκου σε «ανάδοχο γονέα» ο υποψήφιος ανάδοχος υφίσταται εξατομικευμένο έλεγχο για τον συγκεκριμένο ανήλικο από τον φορέα αναδοχής που έχει επιλέξει και συντάσσεται έκθεση καταλληλότητας.

β) Αν ο φορέας αναδοχής αδυνατεί να διεξαγάγει την κοινωνική έρευνα, δηλώνει αιτιολογημένα την αδυναμία του στη Γενική Διεύθυνση Κοινωνικής Αλληλεγγύης του Υπουργείου Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Κοινωνικής Αλληλεγγύης, μέσα σε (15) ημέρες.

Η Γενική Διεύθυνση Κοινωνικής Αλληλεγγύης αναθέτει την διεξαγωγή της έρευνας σε άλλη κοινωνική υπηρεσία, ή εφ όσον αυτό δεν καθίσταται δυνατό, σε πραγματογνώμονα κοινωνικό λειτουργό, εγγεγραμμένο σε ειδικό κατάλογο πιστοποιημένων κοινωνικών λειτουργών που τηρεί ο Σύνδεσμος Κοινωνικών Λειτουργών Ελλάδος (Σ.Κ.Λ.Ε.).

γ) Αν δεν μπορεί να γίνει η κοινωνική έρευνα από υπαιτιότητα της αρμόδιας κοινωνικής υπηρεσίας, ο υποψήφιος ανάδοχος έχει το δικαίωμα να ζητήσει από την Γενική Διεύθυνση Κοινωνικής Αλληλεγγύης να ενεργήσει ως ανωτέρω.

δ) Σε εξαιρετικά επείγουσες περιπτώσεις, επικειμένου άμεσου κινδύνου για την σωματική ή την ψυχική υγεία του ανηλίκου, η έκθεση καταλληλότητας παρέχεται από τον αρμόδιο εισαγγελέα. 

Ε. Τοποθέτηση ανηλίκου σε «ανάδοχο γονέα».

Η τοποθέτηση του ανηλίκου σε «ανάδοχο γονέα» γίνεται  

α) Με σύμβαση 

β) Με δικαστική απόφαση

γ) Με εισαγγελική διάταξη

δ) Με διάταξη ανακριτή

ε) Με απόφαση του δικαστηρίου ανηλίκων

στ) Με απόφαση του Υπουργείου Δικαιοσύνης.

Αναλυτικά.

α) Με Σύμβαση. 

Οι φυσικοί γονείς, ή ο επίτροπος, μπορούν, σύμφωνα µε το άρθρο 1655 ΑΚ, τηρουμένων και των λοιπών σχετικών διατάξεων του ΑΚ, να τοποθετήσουν το παιδί σε ανάδοχους γονείς, κατά προτίμηση συγγενείς, καταρτίζοντας μαζί τους εγγράφως «σύμβαση αναδοχής ανηλίκου», εφ όσον το συμφέρον του ανηλίκου το επιβάλει. Προς τούτο λαμβάνεται υπόψη και γίνεται ειδική μνεία η γνώμη του ανηλίκου, η οποία έχει ληφθεί πριν από την τοποθέτησή του στον ανάδοχο, ύστερα από ακρόασή του από την αρμόδια κοινωνική υπηρεσία, ανάλογα πάντα µε την ηλικία και το βαθμό ωριμότητάς του.

Στην περίπτωση που ο ανήλικος έχει τεθεί υπό επιτροπεία, σύμφωνα µε το άρθρο 1600 ΑΚ, η σχετική σύμβαση συνάπτεται μεταξύ του επιτρόπου και του αναδόχου, σύμφωνα µε την οποία ο ανάδοχος γονέας αναλαμβάνει την πραγματική φροντίδα του ανηλίκου και όλες τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τον έργο του. Ομοίως λαμβάνεται υπόψη και γίνεται ειδική μνεία στη γνώμη του ανηλίκου, η οποία έχει ληφθεί πριν από την τοποθέτησή του στον ανάδοχο, ύστερα από ακρόασή του από την αρμόδια κοινωνική υπηρεσία, ανάλογα πάντα µε την ηλικία και το βαθμό ωριμότητάς του.

Απαραίτητη προϋπόθεση είναι η προηγούμενη εγγραφή του αναδόχου στο «Εθνικό Μητρώο Υποψηφίων Αναδόχων».

Ο ανάδοχος εντός προθεσμίας (15) ημερών από την σύναψη της σύμβασης  μεριμνά την καταγραφή της στο «Εθνικό Μητρώο Εγκεκριμένων Αναδοχών».  Για την εγγραφή του στο «Εθνικό Μητρώο Εγκεκριμένων Αναδοχών» η κοινωνική υπηρεσία του αρμόδιου φορέα εποπτείας καταρτίζει έκθεση πιστοποίησης καταλληλότητας, ύστερα από έλεγχο των στοιχείων της προσωπικότητας, των βιοτικών συνθηκών και της καταλληλότητάς του να γίνει ανάδοχος γονέας του συγκεκριμένου παιδιού, σε χρονικό διάστημα (3) μηνών.

β) Με Δικαστική Απόφαση.

Για να τοποθετηθεί µε δικαστική απόφαση ανήλικος σε ανάδοχο γονέα, πρέπει το συμφέρον του να επιβάλει την ανάθεση της πραγματικής φροντίδας του σε ανάδοχο γονέα, ιδίως σε συγγενείς εξ αίματος οποιουδήποτε βαθμού µε το ανήλικο (συγγενική αναδοχή), είτε γιατί οι γονείς του αδυνατούν, ή εμποδίζονται να ασκούν, κατά τρόπο ικανοποιητικό, εν όλω ή εν μέρει, τη γονική μέριμνα, είτε γιατί ο επίτροπός του αδυνατεί, ή εμποδίζεται να ανταποκριθεί στα καθήκοντα, που σχετίζονται µε την εξασφάλιση της υγιούς σωματικής και πνευματικής ανάπτυξης του ανηλίκου.

Η δικαστική αναδοχή ανηλίκου προκρίνεται ιδίως για περιπτώσεις έκθετων, ορφανών, ή εγκαταλελειμμένων και από τους δύο γονείς, ή προκειμένου περί εκτός γάμου µη αναγνωρισμένων τέκνων, εγκαταλελειμμένων από τη μητέρα τους, κακοποιημένων, ή παραμελημένων από τους γονείς τους ή άλλους συνοικούντες, καθώς και ανηλίκων που διαβιούν σε ιδρύματα.

Η επιλογή του αναδόχου γονέα από το δικαστήριο γίνεται υποχρεωτικά από τους εγγεγραμμένους στο «Εθνικό Μητρώο Υποψήφιων Αναδόχων Γονέων» ή από τους «επαγγελματίες αναδόχους» ύστερα από επιπρόσθετο και εξατομικευμένο έλεγχο της αρμόδιας κοινωνικής υπηρεσίας του φορέα εποπτείας, σύμφωνα µε την παράγραφο 2 του άρθρου 1533 ΑΚ, ο οποίος δεν πρέπει να υπερβαίνει τον (1) μήνα από την ημερομηνία ανάθεσής του από το δικαστήριο και βεβαίωση για την καταλληλότητά του, ή από τον εισαγγελέα, σύμφωνα µε την παράγραφο 3 του άρθρου 1532 ΑΚ.

Προκειμένης «συγγενικής αναδοχής», σε απρόβλεπτες, ή επείγουσες περιπτώσεις, όπως ενδεικτικά ο αιφνίδιος θάνατος των γονέων, η εγκληματική ενέργεια μεταξύ των γονέων, η απροειδοποίητη εγκατάλειψη της οικογενειακής εστίας από τους γονείς, η ως άνω προηγούμενη εγγραφή των αναδόχων γονέων στο «Εθνικό Μητρώο Υποψήφιων Αναδόχων Γονέων» δύναται να παραλειφθεί.

γ) Με Εισαγγελική Διάταξη.

Σε εξαιρετικά επείγουσες περιπτώσεις και εφ όσον επίκειται άμεσος κίνδυνος για τη σωματική, ή την ψυχική, υγεία του τέκνου, αν ο πατέρας, ή η μητέρα, παραβαίνουν τα καθήκοντα που τους επιβάλλει το λειτούργημά τους για την επιμέλεια του προσώπου του ανηλίκου τέκνου τους,  ή τη διοίκηση της περιουσίας του, ή αν ασκούν το λειτούργημα αυτό καταχρηστικά, ή δεν είναι σε θέση να ανταποκριθούν σε αυτό, ο εισαγγελέας μπορεί, αυτεπαγγέλτως, ή, εφ όσον το ζητήσουν ο άλλος γονέας, ή οι πλησιέστεροι συγγενείς του τέκνου, να διατάξει ως προσωρινό μέτρο την αναδοχή μέχρι την έκδοση απόφασης από το δικαστήριο, στο οποίο πρέπει να απευθύνεται εντός (30) ημερών (άρθρο 1532 ΑΚ).

Στην περίπτωση που ο ανήλικος τελέσει αξιόποινη πράξη, η οποία είναι πταίσμα, ή πλημμέλημα, και ο εισαγγελέας απόσχει από την άσκηση της ποινικής δίωξης, όταν κρίνει, ότι η άσκηση της δεν είναι αναγκαία για να συγκρατηθεί ο ανήλικος από την τέλεση νέων αξιόποινων πράξεων, μπορεί σύμφωνα με την παρ. 2 του άρθρου 45A ΚΠΔ, να τον τοποθετήσει σε ανάδοχο γονέα, ως αναμορφωτικό μέτρο.

δ) Με Διάταξη Ανακριτή.

Τούτο δυνατόν να συμβεί, όταν διεξάγεται ποινική προδικασία και για όσο διαρκεί, αν προκύπτουν σοβαρές ενδείξεις ενοχής του κατηγορουμένου ανηλίκου για κακούργημα, ή πλημμέλημα που τιμωρείται με ποινή φυλάκισης τουλάχιστον τριών μηνών (άρθρο 282 παρ. 2 εδάφιο β ΚΠΔ).

ε) Με Απόφαση του Δικαστηρίου Ανηλίκων.

Τούτο δυνατόν να συμβεί, όταν η κατάσταση του ανηλίκου απαιτεί ιδιαίτερη μεταχείριση, ιδίως αν πάσχει από ψυχική ασθένεια, ή τελεί σε νοσηρή διατάραξη των πνευματικών του λειτουργιών, ή από οργανική νόσο, ή κατάσταση που του δημιουργεί σοβαρή σωματική δυσλειτουργία, ή του έχει γίνει έξη η χρήση οινοπνευματωδών ποτών, ή ναρκωτικών ουσιών και δεν μπορεί να την αποβάλει με τις δικές του δυνάμεις, ή εμφανίζει ανώμαλη καθυστέρηση στην πνευματική και την ηθική του ανάπτυξη και το δικαστηρίου ανηλίκων επιβάλλει την αναδοχή ως αναμορφωτικό, ή θεραπευτικό, μέτρο (άρθρα 122 παρ. 1 στοιχείο γ και 123 παρ. 1 στοιχείο α του ΠΚ).

στ) Με απόφαση του Υπουργείου Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.

Τούτο δυνατόν να συμβεί όταν το Υπουργείο θέτει τον ανήλικο υπό διοικητική επιμέλεια, σύμφωνα µε το άρθρο 8 του π.δ. 49/1979.