Α. Υποχρέωση διατροφής πρώην συζύγου

Σύμφωνα με την διάταξη του άρθρου 1442 ΑΚ, εφ όσον ο ένας από τους πρώην συζύγους δεν μπορεί να εξασφαλίσει την διατροφή του από τα εισοδήματά του, ή από την περιουσία του, δικαιούται να ζητήσει διατροφή από τον άλλον,  

α) Αν κατά την έκδοση του διαζυγίου βρίσκεται σε ηλικία, ή σε κατάσταση υγείας που δεν επιτρέπει να αναγκαστεί να αρχίσει ή να συνεχίσει την άσκηση κατάλληλου επαγγέλματος, ώστε να εξασφαλίζει απ' αυτό την διατροφή του.

β) Αν έχει την επιμέλεια ανήλικου τέκνου και για αυτό το λόγο εμποδίζεται στην άσκηση κατάλληλου επαγγέλματος.

γ) Αν δεν βρίσκει σταθερή κατάλληλη εργασία, ή χρειάζεται κάποια επαγγελματική εκπαίδευση, και στις δύο όμως περιπτώσεις για ένα διάστημα που δεν μπορεί να ξεπεράσει τα τρία χρόνια από την έκδοση του διαζυγίου.

δ) Σε κάθε άλλη περίπτωση, όπου η επιδίκαση διατροφής κατά την έκδοση του διαζυγίου επιβάλλεται από λόγους επιείκειας.

Β. Προσδιορισμός της διατροφής

Σύμφωνα με τα άρθρα 1487, 1493 1494 1498, που εφαρμόζονται κατ επιταγή του άρθρου 1443 ΑΚ

α) η διατροφή του πρώην συζύγου οφείλεται για το μέλλον,

β) το μέτρο της διατροφής του προσδιορίζεται με βάση τις ανάγκες του, όπως αυτές προκύπτουν από τις συνθήκες της ζωής του (ανάλογη διατροφή), περιλαμβάνει δε όλα όσα είναι αναγκαία για τη συντήρησή του και επί πλέον τα έξοδα για τυχόν επαγγελματική  εκπαίδευσή του,

γ) δεν έχει δικαίωμα διατροφής, αν διακινδυνεύει η διατροφή του υποχρέου πρώην συζύγου και

δ) αν μεταβλήθηκαν οι όροι της διατροφής, το δικαστήριο μπορεί να μεταρρυθμίσει την απόφασή του, ή και να διατάξει την παύση της διατροφής.

Γ. Αποκλεισμός – Περιορισμός διατροφής 

α) Σύμφωνα με την διάταξη του άρθρου 1444 ΑΚ η διατροφή μπορεί να αποκλειστεί, ή να περιοριστεί, αν αυτό επιβάλλεται από σπουδαίους λόγους, ιδίως αν ο γάμος είχε μικρή χρονική διάρκεια, ή αν ο δικαιούχος είναι υπαίτιος του διαζυγίου του, ή προκάλεσε εκούσια την απορία του.

β) Το δικαίωμα διατροφής παύει, αν ο δικαιούχος ξαναπαντρευτεί, ή αν συζεί μόνιμα με κάποιον άλλο σε ελεύθερη ένωση.

γ) Το δικαίωμα διατροφής δεν παύει με το θάνατο του υποχρέου, παύει όμως με το θάνατο του δικαιούχου, εκτός αν αφορά παρελθόντα χρόνο ή δόσεις απαιτητές κατά το χρόνο του θανάτου.

Σημείωση 1

Γενική προϋπόθεση για την γένεση αξίωσης διατροφής πρώην συζύγου, είναι η απορία του πρώην συζύγου και η ευπορία του υπόχρεου, επιπλέον δε, από την πλευρά του δικαιούχου, πρέπει να συντρέχει και μία από τις ειδικότερες προϋποθέσεις που αναφέρονται στο άρθρο 1442 ΑΚ.

Σημείωση 2

Ως απορία του δικαιούχου θεωρείται η αδυναμία του πρώην συζύγου να εξασφαλίσει την διατροφή του από τα εισοδήματα και την περιουσία του, ευπορία δε του υπόχρεου σημαίνει την δυνατότητα αυτού να παράσχει στο δικαιούχο διατροφή χωρίς να θέσει σε κίνδυνο την δική του διατροφή (ΜονΕφΠειρ 499/2020).

Σημείωση 3

Είναι δυνατό, εν όψει όλων των συνθηκών ηλικίας, υγείας, ικανότητας ή δυνατότητας προς εργασία, εισοδημάτων, περιουσίας και γενικώς της ζωής του πρώην συζύγου, συγκριτικώς πάντοτε προς την ευπορία του υπόχρεου, να γεννηθεί δικαίωμα πλήρους, ή συμπληρωματικής, διατροφής και όταν ο πρώτος έχει μικρής έκτασης απρόσοδο περιουσία, της οποίας, είτε είναι δυσχερής η εκποίηση, είτε επιβάλλεται η διατήρηση για λόγους πρόνοιας προς εξασφάλισή του στο μέλλον για την αντιμετώπιση έκτακτης οικονομικής ανάγκης (ΑΠ 1389/2012, ΑΠ 1427/2012, ΑΠ 294/2010, ΑΠ 2142/2007, ΜονΕφΠειρ 499/2020).

Σημείωση 4

Ο πρώην σύζυγος δικαιούται διατροφής, αν διακοπή της έγγαμης συμβίωσης οφείλεται σε εύλογη αιτία, δηλαδή σε οποιοδήποτε γεγονός που μπορεί να δικαιολογήσει την διάσπαση της συμβίωσης. Ο τρόπος με τον οποίο επέρχεται η διάσπαση (εγκατάλειψη ή αποπομπή) δεν ενδιαφέρει. Η εύλογη αιτία μπορεί να οφείλεται σε υπαιτιότητα του ενός από τους συζύγους, ή και σε κοινή υπαιτιότητα (ΑΠ 1031/1993

Σημείωση 5

Ο υπόχρεος σύζυγος απαλλάσσεται από την υποχρέωση διατροφής του πρώην συζύγου, μόνο όταν η διάσπαση επήλθε για λόγους που ανάγονται αποκλειστικά στο πρόσωπο του πρώην συζύγου, ο οποίος διακόπτει την συμβίωση από ίδια πρωτοβουλία και υπαιτιότητα παρά την αντίθετη θέληση του υπόχρεου, που επιθυμεί την εξακολούθηση της (ΜονΕφΠειρ 509/2012).

Σημείωση 6

Ο υπόχρεος σύζυγος δεν απαλλάσσεται από την υποχρέωση διατροφής του πρώην συζύγου, όταν η διακοπή της συμβίωσης έγινε κατόπιν συμφωνίας των διαδίκων, είτε με την πρόθεση αυτών να λύσουν συναινετικά το γάμο, είτε για άλλη αιτία, γιατί η ευθύνη της εν λόγω διακοπής βαρύνει και τον ίδιο τον υπόχρεο, που επιθυμεί την διακοπή, για την οποία υπάρχει πλέον εύλογος αιτία στο πρόσωπο του άλλου συζύγου, χωρίς την συνδρομή περίστασης που να επιβάλλει την παύση, ή τη μείωση της διατροφής αυτού (ΜονΠρΠειρ 55/2016).

Σημείωση 7

Ο σύζυγος που διέκοψε την έγγαμη συμβίωση για εύλογη αιτία δικαιούται ελαττωμένη διατροφή, αν υπέπεσε σε παράπτωμα που συνιστά βάσιμο λόγο διαζυγίου και υπάρχει υπαιτιότητά του. Χρειάζεται, πάντως, σχετική ένσταση, για την οποία απαιτείται, αφ ενός η παράθεση των παραπτωμάτων του δικαιούχου συζύγου, αφ ετέρου δε αντίστοιχο αίτημα και επί πλέον προσδιορισμός από τον ενιστάμενο σύζυγο του ποσού της κατ αυτόν οφειλόμενης διατροφής (ΑΠ 551/2011, ΜονΠρΠειρ 55/2016).

Σημείωση 8

Ο υπόχρεος σύζυγος δεν μπορεί να προτείνει την ένσταση ότι δεν μπορεί να δώσει την διατροφή, χωρίς να διακινδυνεύσει η δική του διατροφή (ΑΠ 132/2003, ΕφΑθ 1151/2008, ΜονΠρΠειρ 55/2016).

Σημείωση 9

Η υποχρέωση διατροφής του πρώην συζύγου παύει, ή το ποσό της αυξάνεται ή μειώνεται όταν το επιβάλλουν οι περιστάσεις (άρθρο 1391 παρ. 2 ΑΚ). Η διάταξη αυτή λειτουργεί ως ρήτρα επιείκειας και αναφέρεται σε κάθε είδους γεγονότα ή περιστατικά και έχουν σχέση με το πρόσωπο του δικαιούχου, ή του υποχρέου. Τέτοια περίσταση αποτελεί και η εις το πρόσωπο του συζύγου ύπαρξη περιουσίας, έστω και απροσόδου, δυναμένης πάντως να ρευστοποιηθεί και ικανοποιήσει έστω και κατ αυτόν τον τρόπο τις περί διατροφής ανάγκες αυτού (ΑΠ 1206/2008, ΜονΠρΠειρ 55/2016).