Α. Σύμφωνα με το άρθρο 16 του Συντάγματος, «Η παιδεία αποτελεί βασική αποστολή του Κράτους και έχει σκοπό την ηθική, πνευματική, επαγγελματική και φυσική αγωγή των Ελλήνων, την ανάπτυξη της εθνικής και θρησκευτικής συνείδησης και τη διάπλασή τους σε ελεύθερους και υπεύθυνους πολίτες. Τα έτη υποχρεωτικής φοίτησης δεν μπορεί να είναι λιγότερα από εννέα».

Β. Υποχρεωτική εκπαίδευση στα 9 έτη

Συνεπώς το Σύνταγμα ορίζει την ελάχιστη διάρκεια της υποχρεωτικής εκπαίδευσης τα (9) έτη. 

Ομοίως στο άρθρο 2 παρ. 3 εδ. α  του ν. 1566/1985 για την δομή και λειτουργία της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, ορίζεται ότι, η φοίτηση είναι υποχρεωτική στο νηπιαγωγείο, στο δημοτικό σχολείο και στο γυμνάσιο, εφ όσον ο μαθητής δεν έχει υπερβεί το 16ο έτος της ηλικίας του, στο δε άρθρο 1 του π.δ. 161/2000, για τους γονείς και κηδεμόνες που δεν εγγράφουν τα παιδιά τους στο σχολείο και αμελούν για την τακτική φοίτησή τους επιβάλλονται κυρώσεις.

Γ. Αναζήτηση του μαθητή, λόγω αδικαιολόγητης απουσίας

Σύμφωνα με την διάταξη του άρθρου 13 του π.δ  79/2017, όταν ένας μαθητής απουσιάζει συστηματικά και αδικαιολόγητα από το σχολείο ο εκπαιδευτικός της τάξης επικοινωνεί άμεσα με τους γονείς/κηδεμόνες και ενημερώνει τον Διευθυντή, ή τον Προϊστάμενο του σχολείου.

Εφόσον δεν επιλύεται το πρόβλημα της συστηματικής και αδικαιολόγητης απουσίας αναζητείται ο μαθητής και η οικογένεια του μαθητή μέσω της αστυνομικής και της δημοτικής αρχής καθώς και της αρμόδιας κοινωνικής υπηρεσίας.

Στις περιπτώσεις που η αναζήτηση δεν φέρει αποτέλεσμα, αναφέρεται η συστηματική και αδικαιολόγητη απουσία του μαθητή στον αρμόδιο Διευθυντή Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης και οι ενέργειες που έχουν γίνει. Ο αρμόδιος Διευθυντής Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης αναζητεί τον μαθητή σε όλα τα σχολεία της οικείας Διεύθυνσης.

Όταν και αυτή η ενέργεια δεν φέρει αποτέλεσμα ο αρμόδιος Διευθυντής Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης υποβάλλει σχετική αναφορά στον αρμόδιο Περιφερειακό Διευθυντή Εκπαίδευσης ο οποίος αναζητεί τον μαθητή σε όλα τα σχολεία της οικείας περιφέρειας.

Όταν και αυτή η ενέργεια δεν φέρει αποτέλεσμα ο Περιφερειακός Διευθυντής Εκπαίδευσης υποβάλλει σχετική αναφορά στη Διεύθυνση Σπουδών Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης του Υπουργείου Παιδείας, Έρευνας και Θρησκευμάτων που συνοδεύεται από έκθεση, η οποία περιέχει τα στοιχεία της έρευνας που έγινε. Η αναζήτηση σε όλα τα σχολεία της χώρας γίνεται από τη Διεύθυνση Σπουδών Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης του Υπουργείου Παιδείας.

Στην συνέχεια, εφ όσον ο ανήλικος δεν βρεθεί σε κανένα σχολείο, ο φάκελος με όλα τα στοιχεία της έρευνας διαβιβάζεται στον αρμόδιο εισαγγελέα.

Δ. Ποινικές κυρώσεις

Επειδή τα παιδιά έχουν δικαίωμα στην παιδεία, στην μόρφωση, στην πρόσβαση στα σχολεία και στην κοινωνικοποίησή τους μέσω της ένταξής τους στη σχολική μονάδα, εύλογο είναι η πολιτεία, να διαφυλάξει το δικαίωμα των παιδιών στην υποχρεωτική εννεαετή φοίτηση (νηπιαγωγείο, δημοτικό και γυμνάσιο, εφ όσον ο μαθητής δεν έχει υπερβεί το 16ο έτος της ηλικίας του).

Σύμφωνα με το δεύτερο εδάφιο της παρ. 3 του άρθρου 2 του ν. 1566/1985, ως ισχύει με την πρόσφατη τροποποίησή του με τον ν.  όποιος έχει την επιμέλεια, ή την πραγματική φροντίδα, του ανηλίκου και παραλείπει την εγγραφή του και φοίτησή του στο νηπιαγωγείο, δημοτικό και γυμνάσιο, τιμωρείται με ποινή φυλάκισης μέχρι (2)  έτη και χρηματική ποινή.

Ε. Λοιπές κυρώσεις

Περαιτέρω ο αρμόδιος εισαγγελέας, σε ειδικές περιπτώσεις, όπως κατ επανάληψη αποφυγή εγγραφής, ή μη φοίτησης, του παιδιού στο σχολείο, δύναται να διερευνήσει, αν συντρέχουν οι προϋποθέσεις εφαρμογής

α) Του άρθρου 1532 ΑΚ, ως τούτο αντικαταστάθηκε από το άρθρο 14 του ν. 4800/2021.

Αν η μη φοίτηση στο σχολείο οφείλεται στο γεγονός, ότι ο γονέας παραβαίνει τα καθήκοντα που του επιβάλλει το λειτούργημά του για άσκηση της γονικής μέριμνας, ή/και της επιμέλειας του προσώπου του τέκνου, ή τα ασκεί καταχρηστικά, ή δεν είναι σε θέση να ανταποκριθεί σε αυτά, είναι δυνατή η προσωρινή (και οριστική από το δικαστήριο) αφαίρεση της επιμέλειας, ή/και της γονικής μέριμνας, ολικά ή μερικά και ανάθεσή της αποκλειστικά σε άλλον. 

β) Της παραμέλησης της εποπτείας ανηλίκου του άρθρου 360 ΠΚ

Αν ο γονέας, ενώ έχει υποχρέωση εποπτείας του ανηλίκου, παραλείπει να παρεμποδίσει τον ανήλικο από την τέλεση της αξιόποινης πράξης της μη φοίτησής του στο σχολείο, τιμωρείται με φυλάκιση έως ένα έτος, και

γ) Των αδικημάτων από τον γονέα του άρθρου 330 ΠΚ (εξαναγκασμός με σωματική βία, ή απειλή σωματικής βίας, ή άλλης παράνομης πράξης, ή παράλειψης, σε πράξη, παράλειψη, ή ανοχή) ή του άρθρου 333 ΠΚ (πρόκληση σε άλλον τρόμο, ή ανησυχία, με απειλεί βίας, ή άλλης παράνομης πράξης, ή παράλειψης) όταν, ενώ το παιδί θέλει να φοιτήσει στο σχολείο, αυτός το παρεμποδίζει, ή του το απαγορεύει.