Από τον συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 140 – 143, 150, 151, 1782 παρ. 1 και 2 και 1784 ΑΚ, η διαθήκη μπορεί να ακυρωθεί, αν είναι προϊόν απειλής, πλάνης, ή απάτης. 

Α. Ακύρωση διαθήκης, λόγω απειλής

Από τον συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 150, 151 και 1782 παρ.1 ΑΚ για την ακύρωση της διαθήκης που συντάχθηκε υπό το κράτος απειλής, απαιτείται η απειλή να ασκήθηκε παράνομα ή αντίθετα προς τα χρηστά ήθη και στις συγκεκριμένες συνθήκες, με οποιοδήποτε μέσο ή τρόπο, και σε οποιοδήποτε χρόνο, να προξενεί φόβο σε γνωστικό άνθρωπο και επιπλέον να εκθέτει σε σπουδαίο και άμεσο κίνδυνο τη ζωή, τη σωματική ακεραιότητα, την ελευθερία, την τιμή, την περιουσία αυτού που απειλήθηκε, ή των προσώπων που συνδέονται μαζί του στενότατα, να ήταν δε τέτοια ώστε συνεπεία της απειλής προέβη ο διαθέτης στη σύνταξη της διαθήκης, και να υφίσταται εξακολουθητικά και μετά τη σύνταξη της διαθήκης, μέχρι το θάνατο του διαθέτη, ώστε να μην μπορεί αυτός να την ανακαλέσει ((ΑΠ 784/2016, ΑΠ 731/2014ΑΠ 784/2016).

Σημείωση 1

Η απειλή πρέπει να υφίσταται εξακολουθητικά και μετά τη σύνταξη της διαθήκης, μέχρι το θάνατο του διαθέτη, ώστε να μην μπορεί αυτός να την ανακαλέσει

Σημείωση 2

Δεν υφίσταται απειλή, αν ο διαθέτης φοβήθηκε αυθόρμητα,  ή συνετάγη κατόπιν πειθούς, προτροπή, ή πιέσης (ΑΠ 2189/2013, ΑΠ 2189/2013, ΑΠ 1058/2020)

Β. Ακύρωση λόγω πλάνης

Από τον συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 140 - 143 και 1784 ΑΚ για την ακύρωση της διαθήκης που συντάχθηκε υπό το κράτος πλάνης, απαιτείται η πλάνη να αφορά τα παραγωγικά αίτια της βούλησης του διαθέτη. Παραγωγικό αίτιο της βούλησης είναι η πραγματική κατάσταση, που ανάγεται στο παρελθόν, το παρόν ή το μέλλον, υπήρχε κατά την κατάρτιση της διαθήκης και επέδρασε στον προσδιορισμό της βούλησης.

Σημείωση 1

Τα παραγωγικά αίτια της βούλησης πρέπει, να μνημονεύονται στη διαθήκη και ανάγονταν στο παρελθόν, το παρόν ή το μέλλον, χωρίς τα οποία ο διαθέτης δε θα διατύπωνε τη διάταξη.

Σημείωση 2

Πρέπει η πραγματική  κατάσταση να μην ανταποκρίνεται στην αλήθεια και επί πλέον να επέδρασε στη διαμόρφωση της τελευταίας βούλησης, επειδή ο διαθέτης αγνοούσε την αλήθεια ή είχε εσφαλμένη γνώση για αυτήν.

Σημείωση 3

Αν τα αίτια που αναφέρονται στη διαθήκη είναι μεν ψευδή, αλλά ο διαθέτης γνώριζε την αλήθεια, δεν υπάρχει πλάνη στα παραγωγικά αίτια και τα σχετικά γεγονότα δεν έχουν επίδραση στο κύρος της διαθήκης,

Σημείωση 4

Αποτέλεσμα της ακύρωσης είναι κατ' αρχήν η ακύρωση της διάταξης της διαθήκης, στην οποία εμφιλοχωρεί ο σχετικός λόγος ακύρωσης και αφήνει ανέπαφη την υπόλοιπη διαθήκη.

Σημείωση 5

Γίνεται δεκτό, ότι αν υπάρχει ακυρότητα μιας από τις διατάξεις της διαθήκης, είναι δυνατόν η μερική αυτή ακυρότητα να επιφέρει την ακυρότητα όλης της διαθήκης κατ' άρθρο 181 ΑΚ, αν συνάγεται ότι ο διαθέτης αγνοούσε την μερική ακυρότητα και ότι αν την γνώριζε κατά το χρόνο σύνταξης της διαθήκης, δεν θα ήθελε να ισχύσει ούτε ως προς το υπόλοιπο έγκυρο μέρος αυτής (ΑΠ 1350/20140.

Γ. Ακύρωση λόγω απάτης 

Από την διάταξη του άρθρου 1782 παρ. 2 ΑΚ για την ακύρωση της διαθήκης που συντάχθηκε υπό το κράτος απάτης, απαιτείται η εκ προθέσεως συμπεριφορά του απατώντος να τείνει να δημιουργήσει, ή να διατηρήσει, μια εσφαλμένη εντύπωση, συνιστάμενη, είτε σε παράσταση ψευδών γεγονότων ως αληθινών, είτε σε απόκρυψη, αποσιώπηση, ή ατελή ανακοίνωση αληθινών γεγονότων, τα οποία παρασύρουν και πείθουν τον διαθέτη στην τελευταία διάταξη, στην οποία αυτός δεν θα προέβαινε κατά την συνηθισμένη πορεία των πραγμάτων και με πιθανότητα, αν δεν πειθόταν από τις απατηλές ενέργειες, ή παραστάσεις του απατώντος.

Σημείωση 1

Η πλάνη που προκλήθηκε δεν είναι αναγκαίο να μνημονεύεται στη διαθήκη.

Σημείωση 2

Μεταξύ των απατηλών ενεργειών, ή παραστάσεων και περιεχομένου της διαθήκης απαιτείται αιτιώδης σύνδεσμος, ο οποίος συναρτάται με την διαπίστωση ότι ο διαθέτης, κατά τη συνήθη πορεία των πραγμάτων, αν δεν παραπειθόταν από αυτές, δεν θα συνέτασσε τη συγκεκριμένη διαθήκη.

Δ. Και στις τρεις περιπτώσεις ακύρωσης της διαθήκης (λόγω απειλής, πλάνης απάτης)  την ακύρωση μπορούν να ζητήσουν μόνο εκείνοι που ωφελούνται άμεσα από την ακύρωσή της και τέτοιοι μπορεί να είναι εκείνοι που πρόκειται να αποκτήσουν ευθέως κληρονομικό δικαίωμα σε περίπτωση ακύρωσης της διαθήκης, είτε ως άμεσοι εξ αδιαθέτου κληρονόμοι του διαθέτη, είτε και ως εγκατάστατοι με προηγούμενη διαθήκη, που αναβιώνει μετά την ακύρωση (άρθρο 1787 ΑΚ).

Σημείωση

Το δικαίωμα για την ακύρωση της διαθήκης παραγράφεται δυο χρόνια από την δημοσίευση της διαθήκης (άρθρο 1788 ΑΚ).