Μετά την λύση του γάμου, ή της συμβίωσης, οι γονείς οφείλουν να  καταβάλλουν κάθε προσπάθεια για την εξεύρεση κοινά αποδεκτών λύσεων, αναφορικά με την κατανομή της γονικής μέριμνας του τέκνου, της επιμέλειας του προσώπου του τέκνου, τον τόπο κατοικίας/διαμονής του, τον γονέ­α με τον οποίο θα διαμένει και την επικοινωνία του με τον άλλο γονέα.

Α. Μετά την τροποποίηση του άρθρου 1441 ΑΚ με το άρθρο 4 του ν. 4800/2021, οι σύζυγοι που αποφασίζουν να χωρίσουν συναινετικά, υποχρεούνται να ρυθμίσουν, λαμβάνοντας υπ όψιν το «συμφέρον του τέκνου»

α) την κατανομή της γονικής μέριμνας   

β) την επιμέλεια του προσώπου του

γ) τον τόπο κατοικίας/διαμονής του

δ) τον γονέ­α με τον οποίο θα διαμένει και

ε) την επικοινωνία του με τον άλλο γονέα.

Η συμφωνία έχει ισχύ για τουλά­χιστον (2) έτη, με αυτοδίκαια παράταση σε μη εναντίωση.

Β. Περαιτέρω, κατά την διάταξη του άρθρου 1514 ΑΚ ως τούτο αντικαταστάθηκε από το άρθρο 8 του ν. 4800/2021, δόθηκε η δυνατότητα στους γονείς, μεταγενέστερα της έκδοσης του συναινετικού διαζυγίου και πάροδο (2) ετών, ή της με άλλο τρόπο λύσης του γάμου, ή της συμβίωσης, να ρυθμίσουν διαφορετικά, ή για πρώτη φορά, αντίστοιχα, όλα τα παραπάνω, με έγγραφο βεβαίας χρονολογίας, ισχύος τουλάχιστον (2) ετών, με αυτοδίκαια παράταση σε μη εναντίωση.

Γ. ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ

1) Κατανομή της γονικής μέριμνας  

Μετά την τροποποίηση του άρθρου 1513 ΑΚ με το άρθρο 7 του ν. 4800/2021, οι γονείς εξακολουθούν να ασκούν από κοινού και εξίσου τη γονική μέριμνα του ανηλίκου.

Η γονική μέριμνα, σύμφωνα με το άρθρο 1510 ΑΚ, περιλαμβάνει α) την επιμέλεια του προσώπου του ανηλίκου, β) την διοίκηση της περιουσίας του ανηλίκου και γ) την εκπροσώπηση του τέκνου σε κάθε υπόθεση, ή δικαιοπραξία, ή δίκη, που αφορούν το πρόσωπό του, ή την περιουσία του. Μπορούν, όμως, να αποφασίσουν διαφορετικά

Σε περίπτωση κακής άσκησης, το δικαστήριο δύναται, να αφαιρέσει από τον υπαίτιο γονέα την άσκηση της γονικής μέριμνας, ολικά ή μερικά, και να την αναθέσει αποκλειστικά στον άλλο γονέα, ή/και να διατάξει κάθε πρόσφορο μέ­τρο προς διασφάλιση του συμφέροντος του τέκνου. Αν συντρέχει στο πρόσωπο και των δύο γονέων κακή άσκηση της γονικής μέριμνας, το δικαστήριο μπορεί να αναθέσει την πραγματική φροντίδα του τέκνου, ή ακόμα και την επιμέλειά του, ολικά ή μερικά, σε τρίτο, ή και να διορίσει επίτροπο.

2) Επιμέλεια του τέκνου

Σύμφωνα με το άρθρο  1518 ΑΚ, ως τούτο αντικαταστάθηκε από το άρθρο 11 του ν. 4800/2021, η επιμέλεια του προσώπου του ανηλίκου τέκνου περιλαμβάνει, α) την ανατροφή, β) την επίβλεψη, γ) την μόρφωση και την εκπαίδευσή του και δ) τον προσδιορισμό του τόπου διαμονής του.

Αν δεν υπάρχει ισχύουσα συμφωνία, η επικοινωνία ρυθμίζεται από το Δικαστήριο. Δεν προηγείται διαμεσολάβηση.

α) Ενημέρωση άλλου γονέα – Δικαίωμα πληροφόρησης

Από τις διατάξεις του ν. 4800/2021 (άρθρο 1519 ΑΚ) προκύπτει ότι, ο γονέας, που ασκεί την επιμέλεια του προσώπου του τέκνου και ανεξάρτητα του πως έχει κατανεμηθεί αυτή, ή αυτός με τον οποίον διαμένει το τέκνο, οφείλει, πριν πάρει οποιαδήποτε απόφαση, να ενημερώνει προηγούμενα τον άλλο γονέα, ώστε η απόφαση να ληφθεί από κοινού.  

Παράλληλα ο γονέας, ο οποίος δεν ασκεί την επιμέλεια του προσώπου του ανηλίκου έχει πάντα το δικαίωμα να ζητά από τον άλλο πληρο­φορίες για το πρόσωπο του τέκνου και την περιουσία του.

β) Λήψη απόφασης σε σημαντικά ζητήματα

Σε σημαντικά  ζητήματα, που αφορούν το τέκνο, είναι υποχρεωτική η από κοινού λήψη απόφασης (άρθρο 1519 ΑΚ). Ως σημαντικά ζητήματα θεωρούνται, α) η ονοματοδοσία του τέκνου, β) το θρήσκευμα του τέκνου, γ) τα ζη­τήματα της υγείας του, που δεν είναι επείγοντα και εντε­λώς τρέχοντα, δ) τα ζητήματα εκπαίδευσης, που επιδρούν αποφασιστικά στο μέλλον του.

γ) Λήψη απόφασης σε μη σημαντικά ζητήματα  

Σε κάθε άλλη περίπτωση ο έχων την επιμέλεια του τέκνου, ή αυτός με τον οποίον διαμένει το τέκνο, μπορεί να επιχειρεί και μόνος του πράξεις που δεν αφορούν τα παραπάνω «σημαντικά ζητήματα, με προηγούμενη, όμως, ενημέρωση του άλλου γονέα», όπως, α) συνήθεις πράξεις επιμέλειας, β) πράξεις τρέχουσας διαχείρισης της περιουσίας του τέκνου, γ) πράξεις που έχουν επείγοντα χαρακτήρα, δ) πράξεις επί της υγείας του τέκνου που είναι επείγουσες και τα εντελώς τρέχουσες, ε) πρόκειται για την λήψη δήλωσης βούλησης που είναι απευθυντέα προς το τέκνο.

Δεν απαγορεύεται και είναι δυνατή η ενημέρωση του άλλου γονέα σε εύλογο χρόνο. Τυχόν καταχρηστική άσκηση του δικαιώματος του γονέα να μην ενημερώνει προηγούμενα τον άλλον γονέα, αντιμετωπίζεται µε την εφαρμογή του άρθρου 1532 ΑΚ, περί κακής άσκησης και αφαίρεσης της επιμέλειας.

3) Επικοινωνία με τον άλλο γονέα

Σύμφωνα με το άρθρο 1520 ΑΚ, ως τούτο αντικαταστάθηκε από το άρθρο 13 του ν. 4800/2021, ο γονέας με τον οποίο δεν διαμένει το τέκνο, έχει το δικαίωμα και την υποχρέωση της ευρύτερης επικοινωνίας με αυτό, στην οποία περιλαμβάνονται, τόσο η φυσική παρουσία και επαφή του με το τέκνο, όσο και η διαμονή του τέκνου στην οικία του. Ο γονέας με τον οποίο διαμένει το τέκνο οφείλει να διευκολύνει και να προωθεί την επικοινωνία του τέκνου με τον άλλο γονέα σε τακτή χρονική βάση.

α) Ο χρόνος επικοινωνίας του τέκνου με φυσική παρουσία με τον γονέα, με τον οποίο δεν διαμέ­νει, τεκμαίρεται (μαχητά) στο 1/3 του συνολικού χρόνου, εκτός αν ο γονέας αυτός ζητά μικρότερο χρόνο επικοι­νωνίας, ή επιβάλλεται να καθορισθεί μικρότερος ή μεγα­λύτερος χρόνος επικοινωνίας για λόγους που αφορούν στις συνθήκες διαβίωσης, ή στο συμφέρον του τέκνου, εφ όσον, σε κάθε περίπτωση, δεν διαταράσσεται η καθη­μερινότητα του τέκνου.

β) Επειδή το τεκμήριο του 1/3 είναι μαχητό, σε συνδυασμό με το νέο άρθρο 1513 ΑΚ, ως τούτο αντικαταστάθηκε από το άρθρο 7 του ν. 4800/2021, που καθιερώνει την άσκηση της γονικής μέριμνας «από κοινού και εξίσου» και εισάγει την υποχρεωτική ίση χρονική κατανομή της γονικής μέριμνας και της συνακόλουθης εναλλασσόμενης κατοικίας του ανήλικου τέκνου, ο χρόνος επικοινωνίας του τέκνου με τον άλλο γονέα μπορεί να φθάσει στο 1/2 του χρόνου σε ετήσια, μηνιαία, ή και  24ωρη επικοινωνία.

γ) Εφ όσον οι γονείς διαφωνούν, η επικοινωνία του τέκνου με τον γονέα με τον οποίο δεν διαμέ­νει, ρυθμίζεται από το δικαστήριο, το οποίο, ανάλογα με την ωριμότητα του τέκνου, ζητά και συνεκτιμά την γνώμη του τέκνου.

δ) Αποκλεισμός, ή περιορισμός, της επικοινωνίας είναι δυνατός μόνο για εξαιρετικά σοβαρούς λόγους, ιδίως όταν ο γονέας με τον οποίον δεν διαμένει το τέκνο, κριθεί ακατάλληλος να ασκεί το δικαίωμα επικοινωνίας. Για την διαπίστωση της ακαταλληλότητας του γονέα το δικαστήριο μπορεί να διατάξει κάθε πρόσφορο μέσο, ιδίως την εκπόνηση εμπεριστατωμένης έκθεσης κοινωνικών λειτουργών, ή ψυχιάτρων ή ψυχολόγων. Θεωρείται αυτονόητο ότι, ο αποκλεισμός του δικαιώματος επικοινωνίας προϋποθέτει την εξάντληση κάθε προσπάθειας υποβολής του δικαιώματος σε συγκεκριμένους περιοριστικούς όρους, ενώ ο διαρκής αποκλεισμός δύναται να επιβληθεί, µόνο όταν άλλα, χρονικώς περιορισμένα μέτρα, δεν επαρκούν.

ε) Πλήρης αποκλεισμός της επικοινωνίας του τέκνου µε τον γονέα του επιβάλλεται στην περίπτωση της διάταξης του άρθρου 4 του ν. 3500/2006 για την αντιμετώπιση της ενδοοικογενειακής βίας, σε συνδυασμό με την διάταξη του αντικαστασταθέντος  με τον ν 4800/2021 άρθρου 1532 ΑΚ, όταν ο γονέας καταδικασθεί με οριστι­κή δικαστική απόφαση, για ενδοοικογενειακή βία, ή για εγκλήματα κατά της γενετήσιας ελευθερίας, ή για εγκλήματα οικονομικής εκμετάλλευσης της γενετήσιας ζωής. Δεν απαγορεύεται προσωρινά (με ασφαλιστικά μέτρα) να διαταχθεί η απαγόρευση επικοινωνίας μέχρι την έκδοση οριστικής απόφασης.

στ) Οι γονείς δεν έχουν το δικαίωμα να εμποδίζουν την επικοινωνία του τέκνου με τους ανώτερους ανιόντες και τους αδελφούς του, εκτός αν συντρέχει σπουδαίος λό­γος. Οι γονείς δεν έχουν το δικαίωμα να εμποδίζουν την επικοινωνία του τέκνου με τρίτους που έχουν αναπτύξει μαζί του κοινωνικοσυναισθηματική σχέση οικογενεια­κής φύσης, εφόσον με την επικοινωνία εξυπηρετείται το συμφέρον του τέκνου.

4) Μεταβολή τόπου διαμονής τέκνου

Η μεταβολή του τόπου διαμονής του τέκνου, που επιδρά ουσιωδώς στο δικαίωμα επικοινωνίας του γονέα με τον οποίο δεν διαμένει το τέκνο, απαγορεύεται, χωρίς προηγού­μενη έγγραφη συμφωνία των γονέων. Σε διαφωνία των γονέων αποφασίζει το δικαστήριο, το οποίο είναι ελεύθερο να αποφασίσει κάθε πρόσφορο μέτρο.